İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk yerleşik bir kural hâline geldi; ancak 7036 sayılı Kanun bu kurala önemli bir istisna getirir. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan taleplerin bu istisna kapsamında olması, uygulamada yanlış yola girme riskinin en yoğun olduğu noktalardan biridir.
İş Kazası Tazminatı Dava Şartının Dışındadır
Kanun, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı olarak arabuluculuk kapsamının dışında tutar. Yani yaralanan işçi ya da vefat eden işçinin yakınları, tazminat davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunda değildir. Tarafların iradi olarak arabuluculuğa gitmesi elbette mümkündür; fakat bu, bir zorunluluk değil tercihtir.
Aynı Olaydan Doğan Diğer Talepler Farklı Yola Girebilir
- Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin gibi işçilik alacakları dava şartı arabuluculuğa tabidir.
- Feshe bağlı işe iade talebinde, fesih bildiriminden itibaren işleyen bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir; anlaşmama hâlinde son tutanaktan itibaren dava süresi işler.
- Kurum işlemlerine karşı 5510 sayılı Kanun kapsamındaki itirazlar kendi usulüne tabidir.
Dolayısıyla tek bir olay, farklı yollara ayrılan birden çok talep doğurabilir. Hepsini tek dilekçede toplamak, dava şartı yokluğundan kısmi ret riskini beraberinde getirir.
İş Kazası Bildirimi ve Kurum Kayıtlarının Delil Değeri
- Kazanın işverence süresinde Kuruma bildirilip bildirilmediği tespit edilir.
- Olay yeri tutanağı, tanık beyanları ve varsa kamera kayıtları toplanır.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim ve kişisel koruyucu donanım kayıtları istenir.
- Sağlık kurulu raporlarıyla sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesi izlenir.
Zamanaşımı ve Kusur İncelemesinin Birlikte Planlanması
Tazminat talebi zamanaşımına tabidir; ancak sürekli iş göremezlik oranı netleşmeden hesap yapmak da mümkün değildir. Bu ikilem, dava açılırken belirsiz alacak veya kısmi dava tercihiyle yönetilir. Kusur oranı bilirkişi incelemesiyle belirlendiğinden, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin belgeler baştan dosyaya kazandırılmalıdır.
Yanlış Yola Girildiğinde Ne Olur
Zorunlu olmadığı hâlde arabulucuya başvurmak hak kaybı doğurmaz; ancak süreç uzar ve zamanaşımı bakımından yanlış bir güven duygusu yaratabilir. Buna karşılık dava şartına tabi bir alacak için arabuluculuk aşaması atlanırsa, dava usulden reddedilir ve yeniden başvuruyla geçen süre işçi aleyhine işler.
İş kazası dosyalarında kusur, oran ve talep türü birbirine bağlıdır; buradaki anlatım genel bilgilendirme sunar. Kazanın niteliğine göre hangi talebin hangi yola gideceğini bir hukukçuyla birlikte ayrıştırmak, süre kaybını önler.