İşe iade süreci ile kıdem-ihbar hesabı çoğu kişi tarafından birbirinin alternatifi sanılır; oysa yanlış sıralama her ikisini birden zayıflatabilir. 4857 sayılı İş Kanunu feshin geçerliliğini, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu dava öncesi arabuluculuk düzenini, 5510 sayılı Kanun hizmet süresinin kayıtlardaki görünümünü, 6331 sayılı Kanun ise iş sağlığı gerekçeli fesihlerin arka planını ilgilendirir. Bu rehber, hesaplama kalemleri ile kısa hak düşürücü süreler arasındaki gerilime odaklanır.
Takvim İki Ayrı Şeritte İlerler
İşe iade talebi için başvurunun çok kısa bir süre içinde yapılması gerekir ve bu süre kaçırıldığında talep esasa girilmeden düşer. Buna karşılık kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacakları için tanınan süre çok daha uzundur. Bu asimetri, sıralamayı belirler: önce iade şeridi güvenceye alınır, alacak kalemleri aynı süreç içinde ikinci şeritte hazırlanır.
Fesih Bildirimi Dosyanın Anahtarıdır
- Bildirimin yazılı olup olmadığı ve sebebinin açık biçimde yazılıp yazılmadığı
- Savunma alınması gereken hâllerde savunmanın istenip istenmediği
- Fesih sebebinin sonradan değiştirilip değiştirilmediği
- Çıkış kodunun kayıtlara nasıl işlendiği ve bildirimle uyumu
Bildirimde yazılı olmayan bir sebebin yargılama sırasında ileri sürülmesi, işveren tarafın en zayıf noktasıdır; işçi tarafında ise bildirimi tebellüğ ederken ihtirazi kayıt konulması sonraki tartışmayı kolaylaştırır.
Hesabın Gövdesi: Giydirilmiş Ücret
Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik gösteren yan menfaatlerin eklendiği ücret üzerinden hesaplanır. Yol ve yemek yardımı, düzenli ödenen ikramiye, sağlık sigortası primi gibi kalemler belgelendiğinde matrah değişir. İhbar tazminatı ise hizmet süresine bağlı bildirim sürelerine göre belirlenir. Bu nedenle bordrolar, banka ödeme kayıtları ve yan haklara ilişkin şirket içi yazışmalar arabuluculuk görüşmesinden önce toplanmalıdır.
Arabuluculuk Tutanağı Geri Alınamaz
Tutanakta yer alan ibare, üzerinde anlaşılan kalemler bakımından sonraki davayı kapatır. Bu yüzden anlaşma metninde hangi alacakların kapsandığı tek tek yazılmalı; kapsanmayan kalemler açıkça saklı tutulmalıdır. Genel ve toptan bir ibra ifadesi, hesaplanmamış fazla mesai veya yıllık izin alacağını da götürebilir.
Sigorta Kayıtları ile Fiili Durum Uyuşmuyorsa
Hizmet süresi eksik bildirilmiş veya ücret düşük gösterilmişse hesap doğrudan etkilenir. Bu durumda hizmet tespiti yönündeki talep ayrı bir usule tabidir ve alacak davasından bağımsız düşünülmelidir; işyeri kayıtları, tanık listesi ve giriş-çıkış kayıtları bu dosyanın omurgasını oluşturur.
Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Fesih tarihi, işyerindeki işçi sayısı ve bildirimin içeriği sonucu değiştirebileceğinden, arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce hesabınızı bir hukukçuya kontrol ettirmeniz yararlı olur.