İşe iade davası, iş hukukunda süresi en katı takip edilen davalardan biridir. Dosyanın esasında ise bambaşka bir denge vardır: feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü kural olarak işverendedir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde, işe iade sürecinde ispat stratejisinin nasıl kurulacağını ele alıyoruz.
Takvim: Bir Ay ve İki Hafta
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu iki süre birbirinden bağımsız işler ve ikisinden birinin kaçırılması davayı esasa girilmeden sona erdirir. Fesih bildirimi elden imzalatılmışsa tarih, tebligatla yapılmışsa tebliğ şerhi esas alınır.
İspat Yükü Kimde?
İşveren, feshin geçerli bir sebebe dayandığını göstermekle yükümlüdür. İşçi ise feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatlamalıdır. Bu ikili yapı, savunmanın hangi belgeleri toplayacağını doğrudan belirler.
Feshin Gerekçesine Göre Belge Haritası
- Performans gerekçesi: Objektif ölçüt bulunup bulunmadığı, hedeflerin yazılı bildirilip bildirilmediği, savunma alınıp alınmadığı ve emsal çalışanlarla karşılaştırma.
- Ekonomik gerekçe: İşletmenin bilanço ve ciro verileri, aynı dönemde yeni işçi alınıp alınmadığı, fazla mesai uygulamasının sürüp sürmediği.
- Davranışsal gerekçe: Tutanaklar, disiplin kurulu kayıtları, yazılı savunma talebi ve fesih arasındaki süre.
- Yeniden yapılanma: Organizasyon şeması değişikliği, kadro ilanları ve görev dağılımına ilişkin yazışmalar.
Son Çare İlkesi ve Ölçülülük
Fesih, işverenin başvurabileceği son araç olmalıdır. Başka bir bölümde değerlendirme, eğitim verme, ücretsiz izin veya kısmi çalışma gibi seçeneklerin denenip denenmediği tartışılır. Aynı fiil nedeniyle daha önce başka bir çalışana uygulanan yaptırımın farklı olması, eşit davranma yükümlülüğü bakımından güçlü bir argüman oluşturur.
Sık Kaçırılan Deliller
- Giriş çıkış kayıtları ve kartlı geçiş verileri
- Kurumsal e-posta ve iç mesajlaşma yazışmaları
- Sigorta bildirgeleri ve işten ayrılış bildirgesindeki kod
- İş sağlığı ve güvenliği kayıtları, sağlık raporu geçmişi
- Aynı dönemde yapılan işe alım ilanlarının ekran kayıtları
Karar Sonrası Yükümlülükler
İşe iade kararı kesinleştiğinde işçinin yasal süre içinde işverene başvurması gerekir. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve kararın sağladığı korumadan yararlanılamaz. İşverenin çağrıya cevap vermemesi hâlinde ise boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı gündeme gelir. Bu aşamadaki gecikme, kazanılmış bir davanın sonuçsuz kalmasına yol açar.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme niteliğindedir. İşyerindeki çalışan sayısı, işçinin kıdemi ve fesih bildiriminin içeriği sonucu değiştirebileceğinden, fesih bildirimini aldığınız gün bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.