İş kazası, sonuçları hem sosyal güvenlik hem tazminat hem de ceza hukuku alanına yayılan bir olaydır. 4857, 5510, 6331 ve 7036 sayılı kanunlar farklı yükümlülükler ve farklı süreler öngördüğü için, olayın hemen ardından tek bir zaman çizelgesi kurulması gerekir. Aksi hâlde bir alandaki gecikme diğer taleplerin de değerini düşürür.
İlk Günler: Bildirim Yükümlülükleri
İşveren açısından iş kazasının kolluğa derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise kanunda belirtilen kısa süre içinde bildirilmesi zorunludur; bu süre iş kazaları bakımından üç iş günü olarak düzenlenmiştir. Bildirimin yapılmaması idari yaptırım doğurduğu gibi, kurumun yaptığı ödemelerin işverene rücu edilmesi ihtimalini de güçlendirir. İşçi veya yakınları bildirim yapılmadığını fark ederse, doğrudan Kuruma başvurarak olayın kayda geçmesini sağlayabilir.
Olay Yerinin ve Delilin Korunması
İş kazası dosyalarında kusur dağılımı bilirkişi incelemesiyle belirlenir ve bu inceleme büyük ölçüde ilk günlerde toplanan belgeye dayanır. Şu kayıtlar mümkün olan en erken aşamada istenmelidir:
- Risk değerlendirme raporu ve iş sağlığı güvenliği eğitim kayıtları
- Kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri
- Makine bakım ve periyodik kontrol raporları
- Kaza anına ilişkin kamera görüntüleri ve tanık beyanları
- Hastane kayıtları, epikriz ve varsa maluliyet raporu
Feshe Bağlı Talepler İçin Bir Aylık Süre
Kaza sonrası iş sözleşmesi feshedilirse, işe iade talebi bakımından ayrı ve kısa bir süre devreye girer: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlenmesinden itibaren yine kısa bir süre içinde dava açılmalıdır. Bu takvim kaçırıldığında işe iade imkânı ortadan kalkar; kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar ise daha uzun zamanaşımı süresine tâbidir.
Maddi ve Manevi Tazminat Yolu
İş kazasından doğan tazminat talebi, sosyal güvenlik ödemelerinden bağımsızdır. Kurumca bağlanan gelirin peşin sermaye değeri hesaplamada dikkate alınsa da, karşılanmayan zarar için işverene karşı dava açılabilir. Bu davada belirleyici unsurlar, kalıcı iş göremezlik oranı, kusur dağılımı ve işçinin bakiye çalışma süresidir. Alt işveren ilişkisi varsa sorumluluğun kimde olduğu ayrıca tartışılır.
Ceza Soruşturmasıyla Paralel Yürütme
Ağır sonuçlu kazalarda savcılık resen soruşturma başlatır. Bu dosyadaki bilirkişi kusur raporu, hukuk davasında da güçlü bir dayanak oluşturur. Bu nedenle iki süreç birbirinden kopuk yürütülmemeli, ceza dosyasına katılma talebi zamanında yapılmalıdır.
İş kazası dosyalarında farklı kanunların farklı süreleri aynı anda işlediğinden, tek bir takvim üzerinde tüm başvuru tarihlerinin izlenmesi kritik önemdedir. Yaralanmanın boyutu ve işyerinin yapısı sonucu değiştireceği için, sürecin başında iş hukuku alanında çalışan bir avukatla görüşülmesi tavsiye edilir.