Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında hak kaybının en sık nedeni esasa ilişkin bir eksiklik değil, Kuruma yapılacak itirazın ve ardından açılacak davanın süresinde yapılmamasıdır. Bu rehber 5510, 4857, 7036 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde, SGK işlemlerine karşı izlenecek süre ve usul planını ele alır.
İki Aşamalı Yapıyı Doğru Kurmak
SGK işlemlerinin önemli bir bölümünde önce Kuruma itiraz, ardından yargı yolu gelir. İdari para cezalarında tebliğden itibaren işleyen kısa süre içinde Kuruma itiraz edilmesi; itirazın reddi hâlinde ise ret kararının tebliğinden itibaren işleyen süre içinde dava açılması gerekir. Bu iki süreden biri kaçırıldığında diğerinin kullanılması sonucu kurtarmaz.
Görevli Yargı Yolunu Ayırt Etmek
Uygulamada en çok karıştırılan nokta, hangi uyuşmazlığın iş mahkemesinde, hangisinin idari yargıda görüleceğidir. Sigortalılık, hizmet süresi, prim gün sayısı ve aylık bağlanmasına ilişkin uyuşmazlıklar 7036 sayılı Kanun uyarınca iş mahkemesinin alanına girerken; kimi idari yaptırım işlemleri farklı bir yol izler. Yanlış mercie yapılan başvuruda geçen zaman, çoğu kez dava süresinin dolmasıyla sonuçlanır.
Hizmet Tespitinde Hak Düşürücü Süre
Sigortasız veya eksik bildirilmiş çalışmaların tespiti istemi, Kuruma bildirilmemiş dönemler bakımından kanunda öngörülen hak düşürücü süreye tabidir. Süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren hesaplanır ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle:
- Çalışılan her yıl için ayrı bir süre satırı oluşturulmalıdır.
- Kuruma yapılmış herhangi bir bildirim varsa dosyaya konulmalıdır.
- Tanık beyanı yanında işyeri kayıtları, banka hareketleri ve resmî yazışmalar toplanmalıdır.
- Aynı işyerinde çalışan bordrolu tanıkların tespiti erken yapılmalıdır.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Dosyalarında Zamanlama
6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, iş kazası dosyalarında kusur değerlendirmesinin çekirdeğini oluşturur. Kaza sonrası bildirimlerin süresinde yapılması, olay yeri tespitlerinin ve kamera kayıtlarının kaybolmadan istenmesi, sonradan yapılacak bilirkişi incelemesinin niteliğini doğrudan belirler. Kurumun rücu talepleri de ayrı bir takvim gerektirir.
Arabuluculuk Aşamasını Atlamamak
İşçi ile işveren arasındaki bazı alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır; ancak SGK'nın taraf olduğu uyuşmazlıklarda durum farklıdır. Dava şartının bulunup bulunmadığı tespit edilmeden açılan dava usulden reddedilir ve bu sırada süre işlemeye devam eder. Başvuru tarihleri ile son tutanak tarihi dosya takviminin sabit unsurları olmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Sigortalılık durumu, işyeri kayıtları ve tebligat tarihleri kişiden kişiye değiştiğinden, işlem yapmadan önce dosyanıza özgü hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.