Fazla çalışma alacağı ile SGK kayıtlarına ilişkin uyuşmazlıklar çoğu zaman aynı dosyada görünür ancak farklı usullere tabidir. 4857 sayılı İş Kanunu alacağın esasını, 7036 sayılı Kanun arabuluculuk şartını, 5510 sayılı Kanun sigortalılık ve prim boyutunu, 6331 sayılı Kanun ise çalışma koşullarına ilişkin yükümlülükleri düzenler. Bu ayrımın gözden kaçması, doğru talebin yanlış yolda ileri sürülmesine yol açar.
İki Ayrı Yol: İşçi–İşveren ve Sigortalı–Kurum
İşçilik alacakları işverene karşı ileri sürülür ve dava öncesinde arabuluculuk dava şartıdır. Sigortalılık süresinin, prime esas kazancın veya hizmet süresinin tespiti ise Kurumu da ilgilendirir; bu tür taleplerde Kuruma başvuru ve husumet yönü ayrıca değerlendirilir. Arabuluculuk şartının hangi taleplere uygulanacağı en baştan netleştirilmelidir; aksi hâlde dava usulden reddedilir ve yeniden süreç kurmak gerekir.
Hizmet Tespitinde Sürenin Özelliği
Çalışması Kuruma hiç bildirilmemiş bir dönem için açılacak tespit davası, hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren işler. Sürenin işlemediği istisnai hâller bulunmakla birlikte, plan her zaman en kısa ihtimale göre yapılmalıdır. Bu davanın Kuruma ihbarı da usulün ayrılmaz parçasıdır.
Fazla Mesaiyi İspat Etmek
- Yazılı kayıtlar: Puantaj, giriş-çıkış kayıtları, bordrolar; bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve ihtirazi kayıt konulmamışsa ispat yükü ağırlaşır.
- Elektronik veriler: Kartlı geçiş kayıtları, araç takip verileri, kurumsal e-posta ve mesaj saatleri.
- Tanık beyanı: Aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış kişiler tercih edilir; husumetli tanık beyanının değeri tartışmalı hâle gelir.
- Denetim ve müfettiş raporları: İş yerinde yapılmış incelemeler varsa dosyaya kazandırılır.
Sıralı Yol Haritası
- Çalışma dönemi, unvan ve fiilî mesai düzeni bir tabloya dökülür.
- SGK hizmet dökümü alınır; bildirilen gün sayısı ve kazanç ile fiilî durum karşılaştırılır.
- İşverene karşı ileri sürülecek alacaklar için arabuluculuk başvurusu yapılır; son tutanağın düzenlendiği tarih dava süresi bakımından kayda geçirilir.
- Kurumu ilgilendiren tespit talepleri ayrı dosyada kurgulanır.
- Zamanaşımına uğrama ihtimali olan dönemler öncelikli sıraya alınır.
Fesihten Sonra Zaman Hızla Daralır
İş ilişkisi sona erdikten sonra hem alacaklara ilişkin zamanaşımı hem de feshe bağlı özel süreler işlemeye başlar. Belgelerin işverende kaldığı düşünülerek pasif beklenmesi, çoğu dosyada en pahalı hatadır; talep edilebilecek kayıtlar dava içinde celp edilebilir, ancak bunun için davanın süresinde açılmış olması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; çalışma düzeni, bordro içerikleri ve fesih şekli sonucu doğrudan etkiler. Somut dosyada hangi talebin hangi yolda ileri sürüleceği için hukuki değerlendirme alınması önerilir.