İşçilik alacağı dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman hakkın varlığı değil, o hakkın nasıl ispatlandığıdır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde yürüyen bu dosyalarda ispat yükü kalem kalem farklı taraflara düşer ve bunu bilmeden kurulan dava, güçlü bir iddiaya rağmen zayıf sonuç verebilir.
Hangi Kalemin İspatı Kime Düşer?
- Ücretin ödendiğini ispat yükü kural olarak işverendedir; ödeme belgesi veya banka kaydı sunulamıyorsa alacak ayakta kalır.
- Fazla çalışma yapıldığını ispat işçiye düşer; ancak işyerinde giriş çıkış kayıt sistemi varsa bu kayıtların sunulması işverenden beklenir.
- Yıllık izin kullandırıldığının ispatı, imzalı izin defteri veya eşdeğer belgeyle işverene aittir.
- Fesih sebebinin varlığı ve haklılığı, feshi yapan tarafça ortaya konur.
- İşe giriş ve çıkış tarihleri konusunda sosyal güvenlik kayıtları esas alınır; aksi iddia güçlü delil gerektirir.
Bordro İmzasının Etkisi
İhtirazi kayıt konmadan imzalanan bordrolar, o dönem için ödemenin yapıldığına dair güçlü bir belge oluşturur. Bu nedenle çalışırken imzalanan belgelerin içeriği, dava aşamasında geriye dönük olarak en çok tartışılan konudur. Bordroda görünen tutar ile fiilen elden yapılan ödeme farklıysa, bunun banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla desteklenmesi gerekir.
Tanık Deliline Fazla Yüklenmemek
Tanık beyanı bu dosyalarda önemlidir ama tek başına dayanak yapıldığında kırılgandır. Aynı işverene karşı dava açmış tanıkların beyanlarının nasıl değerlendirileceği, çalışma dönemlerinin örtüşüp örtüşmediği ve tanığın hangi bölümde çalıştığı ayrı ayrı sorgulanır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken, her tanığın hangi kaleme ilişkin bilgi verebileceği önceden belirlenmelidir.
İki Farklı Süre Türünü Karıştırmamak
- Feshin geçersizliği talebinde işlemeye başlayan süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında talep hiç incelenmez.
- Ücret, fazla çalışma ve ikramiye gibi alacaklarda zamanaşımı işler; bu süreler dava açılmasıyla kesilir.
- Kıdem ve ihbar tazminatı bakımından işleyen zamanaşımı süresi ayrıca hesaplanmalıdır.
- Arabuluculuk dava şartı olduğundan, son tutanak tarihinden sonra dava açma takvimi hızla işler.
- İş kazası kaynaklı taleplerde ceza dosyasının süreye etkisi ayrıca değerlendirilir.
Dava Öncesi Belge Toplama
İş sözleşmesi, bordrolar, banka hesap dökümleri, mesai çizelgeleri, sosyal güvenlik hizmet dökümü, yazışmalar ve varsa kurum içi mesajlaşma kayıtları dosya açılmadan derlenmelidir. İşten ayrıldıktan sonra bu belgelere erişim güçleştiğinden, hazırlığın fesih öncesinde yapılması pratikte büyük fark yaratır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçimi, işyeri büyüklüğü ve fesih nedeni sonucu değiştirebileceğinden, alacak hesabının somut kayıtlar üzerinden yapılması gerekir.