Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukuku dosyalarından iki noktada ayrılır: ispat yükünün ağırlığı ve bazı taleplerde işleyen hak düşürücü sürelerin katılığı. 5510, 4857, 7036 ve 6331 ekseninde bu rehber, ispat dosyasının nasıl kurulacağını ve sürelerin bu dosyayla nasıl eşleştirileceğini ele alır.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değildir
Zamanaşımı ileri sürülmesi gereken bir def'i iken, hak düşürücü süre resen dikkate alınır ve dolduğunda hakkın kendisi sona erer. Sosyal güvenlik alanında özellikle iş kazası ve meslek hastalığı bildirimlerinde, hizmet tespitine ilişkin taleplerde bu ayrım belirleyicidir. Dosya açılmadan önce sorulacak ilk soru şudur: elimizdeki talep hangi kategoriye giriyor ve sayaç hangi olayla başlamış?
Hizmet Tespitinde İspatın Omurgası
Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmanın ispatında tanık beyanı tek başına yeterli görülmez; kayda dayalı delillerle desteklenmesi beklenir. Bu nedenle dosyanın omurgası belge üzerine kurulmalıdır.
- İşyeri sicil kayıtları ve aynı dönemde bildirimi yapılmış çalışan listeleri
- Ücret ödemelerine ilişkin banka hareketleri
- Giriş-çıkış, vardiya ve puantaj kayıtları
- İşyeri yazışmaları, görev yazıları ve eğitim katılım belgeleri
- Kurum denetim ve müfettiş raporları varsa örnekleri
İş Kazası Bildiriminde Gecikmenin Bedeli
Kazanın kuruma zamanında bildirilmemesi, olayın iş kazası sayılmayacağı anlamına gelmez; ancak ispatı ciddi biçimde zorlaştırır. Olay yerine ilişkin tutanak tutulmamışsa, sonradan üretilen anlatımların gücü düşer. Bu yüzden acil serviste düzenlenen ilk kayıt, kolluk tutanağı ve olay anına ilişkin görüntüler mümkün olan en erken aşamada temin edilmelidir.
İdari Aşama ile Yargı Aşamasının Sırası
Kurum işlemine karşı önce kuruma başvurulması ve sonucuna göre yargıya gidilmesi gereken hâller ile doğrudan dava açılabilecek hâller birbirinden ayrılmalıdır. Yanlış sıra izlendiğinde dosya esasa girilmeden usulden reddedilebilir ve bu sırada asıl süre işlemeye devam eder. Aynı şekilde işçilik alacakları bakımından işleyen arabuluculuk şartı ile kuruma yönelik taleplerin usulü karıştırılmamalıdır.
Süre Dolmuşsa Değerlendirilecek Diğer Hatlar
Bir talep için süre dolmuş olsa dahi, aynı olaydan doğan başka haklar bakımından takvim işlemeye devam ediyor olabilir. Örneğin bir dönem için hizmet tespiti imkânı ortadan kalkmışken, iş güvenliği yükümlülüklerinin ihlaline dayalı sorumluluk hattı ayrı bir zeminde tartışılabilir. Bu nedenle dosya kapatılmadan önce, tüm talep kalemleri tek tek gözden geçirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme niteliğindedir. Çalışma döneminin niteliği ve kurum kayıtlarının durumu sonucu değiştirdiğinden, talep oluşturmadan önce hukuki destek almanız önerilir.