İş ilişkisinin sona ermesinden doğan uyuşmazlıklarda tartışma çoğu zaman hukuki değil, olgusaldır: fesih kim tarafından, hangi tarihte ve hangi gerekçeyle yapıldı, ücret gerçekte ne kadardı, fazla çalışma yapıldı mı. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların çizdiği çerçevede işe iade talebi ile kıdem hesabı birbirini besleyen iki başlıktır ve her ikisinde de belirleyici olan belge zinciridir.
Fesih Anını Kim Belgeliyor
İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde sebebin geçerliliğini ortaya koyma yükü işverendedir. Buna karşılık işçinin kendisi de fesih anını sabitleyecek kayıtları elinde tutmalıdır: fesih bildiriminin yazılı örneği, tebliğ tarihi, iş yerine son giriş çıkış kaydı, çalışma arkadaşlarıyla yapılan yazışmalar. İstifa dilekçesi imzalatıldığı iddia edilen dosyalarda ise dilekçenin hangi koşullarda alındığına ilişkin çevresel deliller belirleyici olur.
Kıdem ve İhbar Hesabına Esas Ücretin İspatı
Hesap kalemleri giydirilmiş ücret üzerinden kurulduğu için, ücretin ve eklerinin ispatı doğrudan alacağın miktarını değiştirir. Toplanması gereken kayıtlar şunlardır:
- Banka hesap dökümleri ve elden yapılan ödemelere ilişkin kayıtlar
- SGK hizmet dökümü ile aylık prim ve hizmet belgeleri
- Yol, yemek, ikramiye ve prim uygulamalarını gösteren iç yazışmalar
- Puantaj kayıtları, vardiya çizelgeleri ve giriş çıkış turnike verileri
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa 6331 kapsamında tutulan eğitim ve tespit belgeleri
Arabuluculuk Aşamasının Delil Üzerindeki Etkisi
7036 sayılı Kanunla işçi ve işveren uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuk dava şartı hâline getirilmiştir. Bu aşama sadece bir formalite değildir: son tutanağın kapsamı, tarafların beyanları ve anlaşma sağlanan kalemler sonraki yargılamayı doğrudan etkiler. Anlaşma yapılırken kapsam dışında bırakılan alacakların açıkça yazılmaması, ilerideki taleplerin tartışmalı hâle gelmesine yol açabilir.
Süre Kaybı Yaratan Uygulamalar
- İşe iade talebinde, fesih bildiriminden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde arabulucuya başvurmayı ihmal etmek
- Anlaşamama tutanağı düzenlendikten sonra dava açma süresinin işlemeye başladığını gözden kaçırmak
- Alacak kalemlerinin zamanaşımı sürelerinin birbirinden farklı olabileceğini dikkate almamak
- Fesih tarihi tartışmalıyken hesabı ihbar öneli bitiş tarihine göre kurup süreyi kaydırmak
Kapanış
Yukarıdaki başlıklar genel bir yol haritasıdır. Fesih türü, iş yerinin çalışan sayısı ve sözleşmenin niteliği sonucu değiştirdiğinden, somut dosyada hesap ve süre tablosunun uzman desteğiyle çıkarılması önerilir.