Kıdem tazminatı tartışmalarının büyük bölümü hukuki nitelendirmeden değil, çalışma süresinin ve ücretin belgelenememesinden doğar. SGK kayıtları ile işyerindeki fiili durum örtüşmediğinde ispat ağırlığı, işçinin toplayabildiği yan delillere kayar. Aşağıda 4857, 5510 ve 7036 çerçevesinde kıdem hesabına dayanak oluşturan delil düzeni ve süre kaybının doğduğu anlar ele alınmaktadır.
Hesabı Belirleyen Üç Değişken
Kıdem hesabı üç veriye oturur: işe giriş ve çıkış tarihleri, fesih şekli ve giydirilmiş ücret. Bu üçünden biri tartışmalıysa hesap tümüyle değişir. Bu nedenle dosya kurulurken önce hangi değişkenin çekişmeli olduğu netleştirilmelidir.
- Süre: sigorta giriş bildirgesi, hizmet dökümü, işyeri sicil kayıtları
- Fesih: fesih bildirimi, tutanaklar, ihtarname, çıkış kodu
- Ücret: bordrolar, banka hesap hareketleri, yan haklara ilişkin yazışmalar
Kayıt ile Fiili Çalışmanın Çeliştiği Haller
Geç bildirim, düşük ücretten bildirim veya çalışılan sürenin bir bölümünün hiç bildirilmemesi, kıdem hesabını doğrudan aşağı çeker. Bu durumda hizmet tespiti niteliğindeki talep ayrı bir ispat rejimine tabidir ve kanunda öngörülen hak düşürücü süreye bağlıdır. Süre geçtikten sonra en güçlü tanık anlatımı bile sonucu kurtarmaz; bu nedenle takvim, delil toplamanın önüne alınmalıdır.
Süre Kaybının Doğduğu Anlar
Uygulamada kaybın üç tipik nedeni vardır: feshin üzerinden uzun süre geçtikten sonra harekete geçilmesi, dava şartı olan arabuluculuk adımının atlanması veya eksik taraf gösterilerek yürütülmesi, bir de kurum kayıtlarındaki eksikliğin fark edilmesine rağmen düzeltme talebinin ertelenmesidir. Fesih tarihi, tebliğ tarihi ve son ödeme tarihi tek bir tabloda tutulduğunda bu risk büyük ölçüde erken görülür.
Delil Dosyasını Kurma Sırası
- Kurum hizmet dökümü çıkarılır, beyan edilen gün sayısı ve kazanç ile fiili durum satır satır karşılaştırılır.
- Bordro imzaları incelenir; ihtirazi kayıt bulunup bulunmadığı not edilir.
- Ücretin banka üzerinden ödenen kısmı ile elden ödendiği ileri sürülen kısmı ayrıştırılır.
- Yol, yemek, ikramiye gibi giydirmeye esas kalemler için işveren yazışmaları toplanır.
- Tanık listesi, çalışma dönemleri birbiriyle örtüşecek biçimde belirlenir.
Bilirkişi Raporuna İtiraz
Hesap raporu geldiğinde itiraz, sonuç rakamına değil rapordaki kabullere yöneltilmelidir: hangi tarih aralığı esas alınmış, hangi ücret üzerinden hesaplanmış, hangi belge dikkate alınmamış. Bu kabuller tek tek gösterildiğinde ek rapor talebi somut bir zemine oturur.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her dosyada çalışma biçimi, kayıt düzeni ve fesih koşulları farklı sonuç doğurabilir. Kendi durumunuz için hesap ve süre değerlendirmesini bir avukatla birlikte yapmanız yerinde olur.