İşçilik alacakları içinde en çok tartışılan kalem fazla mesaidir; çünkü çalışmanın varlığı kadar süresi de ispat edilmek zorundadır. 4857 sayılı Kanun çerçevesindeki bu talep, dosyaya sunulan delilin türüne göre tamamen farklı sonuçlar doğurur.
Delil Hiyerarşisini Bilerek Hazırlanmak
Uygulamada yazılı ve nesnel kayıtlar, beyana dayalı delillerin önünde gelir. Bu nedenle dosya kurulurken öncelik sırası şu şekilde belirlenmelidir:
- İşyeri giriş-çıkış kayıtları, turnike ve kartlı geçiş verileri
- Puantaj cetvelleri ve vardiya çizelgeleri
- Kurumsal e-posta, iş takip sistemi ve mesajlaşma kayıtlarının saat bilgisi
- Servis ve yemek kayıtları gibi çalışma saatini dolaylı gösteren veriler
- Tanık beyanları
İmzalı Bordro Karşısında Ne Yapılabilir
Fazla mesai tahakkuku içeren ve işçi tarafından imzalanmış bordrolar, itiraz edilmediği sürece güçlü bir karine oluşturur. Bu durumda tartışma, bordroda gösterilen sürenin fiilen çalışılan süreyi karşılayıp karşılamadığına kayar. Bordroda tahakkuk bulunmakla birlikte ödemenin banka kanalıyla yapılmadığı hâller ile bordronun ihtirazi kayıtla imzalandığı hâller ayrı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle çalışma ilişkisi sürerken bordroların düzenli olarak saklanması, sonradan kurulacak savunmanın temelini oluşturur.
Tanık Beyanının Sınırları
Tanık anlatımı çoğu dosyada kaçınılmazdır; ancak tek başına sınırsız bir ispat gücü taşımaz. Tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması, kendi davasının bulunup bulunmadığı ve anlatımının diğer kayıtlarla tutarlılığı değerlendirilir. Ayrıca uzun dönemli ve kesintisiz fazla çalışma iddialarında, izin, rapor ve tatil dönemleri dikkate alınarak hesaplanan tutarda indirim yapılabildiği yargısal uygulamada sıkça görülür. Bu ihtimal, talep tutarı belirlenirken baştan hesaba katılmalıdır.
Süre Yönetimi: İki Ayrı Takvim
- 7036 sayılı Kanun kapsamında işçilik alacakları için arabuluculuk dava şartıdır; anlaşmama tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir.
- Arabuluculuk başvurusunun ve son tutanağın tarihleri, zamanaşımı hesabı bakımından ayrıca önem taşır.
- İşe iade talebi varsa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen kısa süre bağımsız olarak takip edilmelidir.
- Alacak kalemlerinin zamanaşımı süreleri aynı olmayabileceğinden, her kalem için ayrı kontrol yapılmalıdır.
İş Sağlığı ve SGK Kayıtlarının Rolü
5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü, çalışma süresinin ve kazancın tespitinde başlangıç noktasıdır; eksik gün ve eksik kazanç bildirimleri ayrı bir uyuşmazlık doğurabilir. 6331 sayılı Kanun kapsamında tutulan eğitim ve denetim kayıtları ise, işyerindeki fiili çalışma düzenini gösteren tamamlayıcı delil olarak kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; işyerinin çalışma düzeni ve sözleşme hükümleri sonucu değiştirebilir. Talep tutarı ve delil listesi belirlenmeden önce dosyanın hukuki incelemeden geçirilmesi önerilir.