İşçilik alacağı dosyasında ilk kritik eşik mahkeme değil, arabuluculuk bürosudur. 7036 sayılı Kanun uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava, esasa girilmeden usulden reddedilir ve bu sırada süreler işlemeye devam eder.
Dava Şartı Olan ve Olmayan Talepler
Ayrım pratikte önemlidir: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil alacağı gibi kalemler arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri kapsam dışındadır. Aynı dilekçede hem kapsama giren hem girmeyen talepler varsa, kapsama giren kalemler için arabuluculuk şartının ayrıca yerine getirilmiş olması gerekir.
Başvuru Dilekçesinde Kalem Eksiği Bırakmamak
Arabuluculuk başvurusunda yazılmayan bir alacak kalemi, dava aşamasında dava şartı yönünden sorun yaratabilir. Bu nedenle başvuru formunda talepler tek tek sayılmalıdır:
- Fesih türü ve tarihi (istifa, haklı fesih, işveren feshi)
- Talep edilen her kalem ayrı ayrı, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak
- Ücretin brüt tutarı ve ödeme biçimi (banka, elden, karma)
- Varsa yol, yemek, prim gibi giydirilmiş ücrete etki eden yan haklar
Son Tutanak: Takvimin Yeniden Başladığı An
Anlaşmama ile sonuçlanan görüşmede düzenlenen son tutanak, dosyanın en kritik belgesidir. İşe iade talebi varsa dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmalıdır; bu kısa süre çok sayıda hak kaybının kaynağıdır. Alacak talepleri bakımından ise 4857 ve 7036 düzenlemeleri çerçevesinde kıdem, ihbar, kötü niyet ve yıllık izin alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Tutanakta anlaşmama nedeninin ve tarafların katılım durumunun doğru yazılması, ileride vekâlet ücreti ve yargılama gideri bakımından da sonuç doğurur.
Anlaşma Metnini İmzalamadan Önce
Arabuluculukta varılan anlaşma icra edilebilirlik bakımından güçlüdür; bu nedenle metnin kapsamı dikkatle okunmalıdır. Özellikle şu iki nokta kontrol edilmelidir: anlaşmanın hangi kalemleri kapsadığı ve kapsam dışı bırakılan taleplerin açıkça saklı tutulup tutulmadığı. Genel bir ibraname dili kullanıldığında, sonradan iş kazası veya SGK kaynaklı talepler için de sonuç doğurma ihtimali tartışılabilir hâle gelir.
SGK Boyutunu Ayrı Yürütmek
Sigortasız çalışma veya eksik prim bildirimi varsa, bu konu alacak davasından bağımsız olarak 5510 sayılı Kanun kapsamında Kuruma yapılacak bildirim ve hizmet tespiti davası ile ele alınır. İş sağlığı ve güvenliği eksikliklerine ilişkin tespitler ise 6331 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir dosya oluşturur.
Yukarıdakiler genel bilgilendirmedir; fesih tarihi, çalışma biçimi ve elinizdeki belgeler sonucu değiştirir. Son tutanağı aldıysanız takvimin çoktan işlemeye başladığını dikkate alarak, gecikmeden bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.