İş hukuku dosyalarında arabuluculuğun dava şartı olduğu bilinir; ancak SGK'nın taraf olduğu uyuşmazlıklarda bu kural olduğu gibi uygulanmaz. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği bu alanda yanlış mercie yapılan başvuru hem zaman hem de hak kaybı doğurur. Bu rehber, SGK uyuşmazlıklarında arabuluculuk kapısının ne zaman çalınacağına ve süre riskinin nerede yoğunlaştığına odaklanır.
Arabuluculuk Dava Şartı Nerede Geçerli, Nerede Değil?
Kural olarak işçi ile işveren arasındaki bireysel alacak ve işe iade talepleri arabuluculuk şartına tabidir. Buna karşılık kurumun taraf olduğu, örneğin hizmet tespiti niteliğindeki uyuşmazlıklarda ve iş kazası ya da meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat taleplerinde bu şart aranmaz. Ayrımı bilmeden yapılan arabuluculuk başvurusu davayı geçerli kılmaz; tersine, gereksiz başvuru sürecinde asıl süre işlemeye devam eder.
Hizmet Tespitinde Hak Düşürücü Süre
Sigortalılığın tespiti taleplerinde, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan ve kanunda öngörülen hak düşürücü süre belirleyicidir. Bu süre işverence kuruma bildirim yapılmış olan dönemler bakımından farklı sonuç doğurabilir. Dolayısıyla dosyanın ilk adımı dava dilekçesi yazmak değil, kurum kayıtlarının ve işyeri sicil bilgilerinin çıkarılmasıdır.
İlk Aşamada Toplanacak Kayıtlar
- Sigortalı hizmet dökümü ve işyeri tescil bilgileri
- Ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve puantaj belgeleri
- İşyerinde aynı dönemde çalışan komşu işyeri tanıklarının bilgileri
- İş kazası dosyalarında kaza tespit tutanağı ve müfettiş raporu
İşe İade ve Alacak Taleplerinde Takvim
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgelenir.
- İşe iade talebi için kanuni süre içinde arabulucuya başvurulur.
- Anlaşmama tutanağı alınır ve tutanağın aslı saklanır.
- Dava süresi tutanak tarihinden itibaren hesaplanır.
- Kurum işlemine karşı ayrıca itiraz gerekiyorsa bu yol paralel yürütülür.
Kuruma Karşı Başvuru ile Dava Yolunun Ayrımı
Prim borcu, idari para cezası veya re'sen tescil gibi kurum işlemlerinde önce kurum içi itiraz yolu işletilir. Bu itirazın süresi kaçırıldığında, işlemin esasına ilişkin haklı iddialar dahi incelenmeden kalabilir. İdari para cezasında itiraz mercii ile alacak uyuşmazlığında görevli mahkemenin farklı olması, yanlış merci riskinin en somut örneğidir.
Uyarı
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici niteliktedir. Çalışma ilişkisinin türü, kurum kayıtlarının içeriği ve fesih tarihine bağlı olarak izlenecek yol değişebilir. Süre kaybı yaşanmaması için başvuru öncesinde alanında çalışan bir hukukçuyla görüşmeniz faydalı olacaktır.