İş kazası dosyalarında iki ayrı zaman çizgisi aynı anda ilerler: kazanın soruşturma ve tespit süreci ile işçilik alacaklarının, özellikle kıdem tazminatı hesabının bağlı olduğu süre rejimi. Bu iki çizgi ayrı ayrı yönetilmediğinde, kaza dosyası olgunlaşırken alacak talepleri zamanaşımına yaklaşabilir. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 ve 6331 sayılı kanunların çizdiği çerçevede kıdem hesabını bir takvim disiplini olarak ele alır.
Zaman Baskısı Nerede Başlar?
Kaza anı çoğu zaman tek başlangıç noktası değildir. Kazanın işverence bildirimi, kolluk ve müfettiş incelemesi, sağlık kurulu raporu ve maluliyet oranının belirlenmesi farklı tarihlerde tamamlanır. İş sözleşmesinin kaza sonrasında feshedilmesi hâlinde ise kıdem tazminatı bakımından yeni bir başlangıç doğar. Bu nedenle dosyanın ilk sayfasına kaza tarihi, rapor tarihleri, fesih tarihi ve fesih bildiriminin tebliğ tarihi birlikte yazılmalıdır. Hangi talebin hangi tarihe bağlandığı ayrıştırılmadan yapılan hesap, en güçlü delillerle bile korunamaz.
Kıdem Hesabının Süreyle İlişkisi
Kıdem tazminatı hesabı, giydirilmiş ücret üzerinden yapılır ve bu ücrete hangi kalemlerin ekleneceği ispat meselesidir. Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen sosyal yardımların belgelenmesi zaman alır; bordro, banka hesap dökümü ve işyeri uygulamalarına ilişkin tanık beyanları bir arada toplanmalıdır. Kaza nedeniyle çalışılamayan dönemlerin kıdem süresine etkisi de ayrıca değerlendirilmelidir. Bu belge toplama işi başvuru tarihine bırakıldığında, çoğu dosyada eksik hesapla yola çıkılır ve düzeltme ihtiyacı ileri aşamalara sarkar.
Arabuluculuk Aşamasının Takvimdeki Yeri
İşçilik alacakları bakımından dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması dava şartı niteliğindedir. Bu aşama, takvimin ortasına yerleşen ve atlanması hâlinde davanın usulden reddine yol açan bir eşiktir. Arabuluculuk sürecinin başlangıç ve bitiş tarihleri, son tutanağın türü ve tutanağın hangi tarihte düzenlendiği kayıt altına alınmalıdır. Anlaşmama tutanağının ardından dava açılması için tanınan süre kısa olduğundan, dava dilekçesi ve hesap tablosu arabuluculuk devam ederken hazırlanmış olmalıdır.
Kaza Dosyası ile Alacak Dosyasının Eşgüdümü
- İş kazası tespiti, maddi ve manevi tazminat talebinin temelini oluştururken kıdem hesabından bağımsız yürüyebilir.
- Kurum kayıtları, olay yeri tutanakları ve iş güvenliği belgeleri talep edilmeden kusur değerlendirmesi sağlıklı yapılamaz.
- İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin eğitim ve ekipman kayıtları, hem ceza hem hukuk boyutunda kullanılabilir.
- Hesap raporu ile maluliyet raporu arasındaki uyum, ıslah ihtiyacını azaltır.
Pratik Bir Takvim Disiplini
- Kaza, rapor ve fesih tarihleri tek bir çizelgeye işlenir.
- Her talep kalemi için hangi tarihten itibaren süre işlediği ayrı satırda gösterilir.
- Belge talepleri, arabuluculuk başvurusundan önce yazılı olarak yapılır.
- Arabuluculuk son tutanağının ardından dava için gereken evrak önceden dosyalanmış olur.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Kaza biçimi, sigortalılık durumu ve fesih şekli süre hesabını doğrudan etkilediğinden, kendi belgeleriniz üzerinden ayrı bir hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.