Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında davanın kaderini belirleyen unsur, çoğu zaman iddianın haklılığı değil ispat düzeninin gücüdür. Sigortasız çalıştırıldığını ileri süren kişi için resmî kayıtlar aleyhine işlediğinden, dosyanın kurulma biçimi doğrudan sonuca yansır. Bu rehber, 5510, 4857, 7036 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde hizmet tespiti ve benzeri SGK uyuşmazlıklarında delil stratejisini ve kaçırılmaması gereken süre eşiklerini ele alır.
Kayıt Dışı Çalışmayı Gösteren Delil Katmanları
- Resmî kayıtlar: işyeri sicil dosyası, aylık prim ve hizmet belgeleri, işe giriş bildirgeleri, teftiş ve denetim tutanakları
- Kurum dışı resmî izler: vergi dairesi kayıtları, meslek odası belgeleri, ihale ve hakediş dosyaları
- İşyeri iç belgeleri: puantaj, servis listesi, yemek kartı kaydı, giriş çıkış turnike verisi, iş elbisesi zimmeti
- Banka kayıtları: düzenli aralıklarla yapılan ödemeler ve açıklama satırları
- Tanık beyanı: aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışmış kişiler ile komşu işyeri çalışanları
Tanık Seçimi Neden Belirleyicidir
Bu tür davalarda tanığın kendisinin de o dönem aynı işyerinde bordroya kayıtlı olması, beyanın ağırlığını belirgin biçimde artırır. Akrabalık ilişkisi bulunan ya da çalışma dönemini kendi kaydıyla doğrulayamayan tanığın beyanı tek başına yeterli görülmeyebilir. Bu nedenle tanık listesi dava açılmadan önce, komşu işyeri kayıtları ve sicil bilgileri üzerinden titizlikle oluşturulmalıdır.
Süre Eşiği: En Sık Kaybedilen Nokta
Hizmet tespiti taleplerinde, tespiti istenen çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren işleyen ve hak düşürücü nitelikte kabul edilen bir süre bulunmaktadır. Bu süre, hâkim tarafından resen dikkate alınır ve karşı tarafın ileri sürmesine bağlı değildir. Ancak Kuruma yapılmış bildirimlerin veya denetim tutanaklarının varlığı gibi hallerde bu sürenin uygulanmayacağı kabul edilebildiğinden, dosya açılmadan önce Kurum kayıtlarının tamamı incelenmelidir.
Dava Hazırlığında İzlenecek Sıra
- Kurumdan hizmet dökümü ve varsa işyeri sicil dosyası talep edilir.
- Çalışma dönemi başlangıç ve bitiş tarihleri gün bazında netleştirilir.
- Ücretin miktarı ve ödeme biçimi ayrı bir delil grubu olarak hazırlanır.
- İş kazası veya meslek hastalığı boyutu varsa iş sağlığı ve güvenliği kayıtları da istenir.
- Husumetin kime yöneltileceği, alt işveren ilişkisi de gözetilerek belirlenir.
İşçilik alacakları ile hizmet tespiti talebinin usulü ve tabi olduğu ön aşamalar birbirinden farklıdır; ikisinin aynı dilekçede birleştirilmesi çoğu zaman doğru sonuç vermez. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve çalışma ilişkinizin niteliği farklı bir yol gerektirebileceğinden, dava öncesinde hukuki değerlendirme alınması önerilir.