İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen unsur çoğu zaman olayın yaşanıp yaşanmadığı değil, olayın nasıl gerçekleştiğinin ve kusur dağılımının ispat edilebilmesidir. Kaza anından itibaren geçen her gün, iş yerindeki fiziki durumu ve tanık hafızasını değiştirir. Bu rehber ispat malzemesinin nasıl korunacağını anlatır.
Bildirim Zinciri İspatın Omurgasıdır
İşveren, iş kazasını Sosyal Güvenlik Kurumuna kanunda öngörülen kısa süre içinde bildirmekle yükümlüdür; kolluğa yapılan bildirim ise olay yerinin tespitini sağlar. Bu iki kaydın bulunması, ilerideki tartışmalarda olayın tarihini ve niteliğini sabitler. Bildirim yapılmamışsa bu eksikliğin kendisi, işverenin yükümlülüklerine ilişkin güçlü bir karine oluşturur; bu nedenle bildirim yapılmadığı hâlde sessiz kalmak mağdur açısından doğru bir tercih değildir.
Toplanması Gereken Kayıtlar
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirme raporu ve güncelleme tarihleri.
- İşe giriş ve periyodik sağlık muayenesi kayıtları.
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri ile imza sirküleri.
- Kişisel koruyucu donanım zimmet tutanakları.
- Makinenin bakım ve periyodik kontrol kayıtları, varsa arıza geçmişi.
- Vardiya çizelgesi, puantaj ve olay saatindeki çalışan listesi.
Tespit Davası ile Tazminat Davasının Sırası
Olayın iş kazası olduğu Kurumca kabul edilmemişse, tazminat talebinden önce iş kazasının tespiti gündeme gelir. Bu iki davanın sırası ve birbirine etkisi baştan planlanmazsa, bekletici mesele nedeniyle süreç uzar. Buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından dava şartı olarak arabuluculuk hükümleri uygulanmaz; bu ayrım bilinmezse gereksiz bir arabuluculuk aşaması ile zaman kaybedilir.
Kusur ve Hesap Raporu Nasıl Karşılanır
- Bilirkişi raporundaki kusur oranı, dayandığı teknik veriyle birlikte okunmalıdır.
- Rapora itiraz süresi kısadır ve genel itiraz cümleleriyle sonuç alınmaz; hangi verinin eksik değerlendirildiği somut gösterilmelidir.
- Maluliyet oranı ile kazanç kaybı hesabının dayandığı ücret verisi ayrı ayrı denetlenmelidir.
- Kurumdan bağlanan gelirlerin tazminattan mahsubu, hesabın en tartışmalı kalemidir.
Zamanla Kaybolan Deliller
Kamera kayıtlarının saklama süresi genellikle kısadır ve talep edilmediğinde otomatik olarak silinir. Aynı şekilde kaza yerindeki düzen değiştirilir, makine yenilenir, tanık işten ayrılır. Bu nedenle dava açılmasa bile delil tespiti talebiyle kayıtların korunması sağlanmalıdır. 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar çerçevesinde yürüyecek yargılamanın hızı, bu ilk koruma adımına bağlıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kazanın oluş biçimi, işin niteliği ve maluliyet durumu talep kalemlerini değiştirdiğinden, dosyanın erken aşamada uzman görüşüyle birlikte kurulması yararlı olur.