İş uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman hukuki tartışma değil, kimin neyi ispat edebildiğidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların oluşturduğu çerçevede ispat yükü kalem kalem farklılaşır. Bu rehber, işçilik alacakları dosyasının delil yönünden nasıl kurulacağına odaklanır.
İspat Yükü Kalemlere Göre Değişir
Genel eğilim şudur: iş ilişkisinin varlığını ve alacağın doğduğunu ileri süren işçi, ödemeyi ileri süren işveren ispatla yükümlüdür. Ücretin ödendiğini, yıllık iznin kullandırıldığını ve fazla çalışma karşılığının verildiğini gösteren belgeleri tutmak işverenin yükümlülüğündedir. Buna karşılık fazla çalışmanın fiilen yapıldığı iddiası, kural olarak işçi tarafından ortaya konur. Bu ayrım bilinmeden hazırlanan dosyalarda, aslında işverenin ispat etmesi gereken hususlar için gereksiz çaba harcanır.
Delilin Kaynağına Göre Ayrıştırma
- Kurum kayıtları: SGK hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış bildirgeleri, prime esas kazanç bilgileri.
- İşveren kayıtları: bordrolar, puantaj çizelgeleri, izin defteri, iş sözleşmesi ve iç yönergeler.
- Banka kayıtları: ücret ödemelerinin banka üzerinden yapıldığı hâllerde hesap dökümü.
- Dijital iz: giriş çıkış turnike kayıtları, kurumsal yazışmalar, vardiya çizelgeleri.
- Tanık: aynı dönemde çalışmış, iddiaya konu döneme fiilen tanık olabilecek kişiler.
Tanık beyanı önemlidir; ancak tek başına bırakıldığında zayıftır. Tanığın çalıştığı dönemin, iddia edilen dönemle örtüşmesi gerekir. Ayrıca aynı işverene karşı davası bulunan tanıkların beyanı değerlendirilirken bu husus gözetilir.
Bordronun İmzalı Olması Ne Anlama Gelir
İmzalı bordro güçlü bir belgedir ve içeriğinin aksinin ileri sürülmesi kolay değildir. Yine de bordronun ihtirazi kayıtla imzalanması veya bordroda gösterilen tutarın banka kaydıyla örtüşmemesi tabloyu değiştirir. Bu nedenle bordro ile banka kaydının karşılaştırmalı bir tablosu, dosyanın en işlevsel eklerinden biridir.
Süreler Gözden Kaçmasın
İşçilik alacaklarının önemli bölümünde dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; bu adım atlandığında dava usulden reddedilir. Feshe bağlı bazı taleplerde ise süre çok daha kısadır ve fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işler. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi kalemler bakımından beş yıllık zamanaşımı gündeme gelir. Bu nedenle fesih tarihi, bildirimin ulaştığı tarih ve arabuluculuk son tutanağının tarihi tek bir sayfada tutulmalıdır.
Bilgilendirme
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma biçiminiz, iş sözleşmenizin türü ve fesih gerekçesi hem talepleri hem süreleri değiştirir; dosyanızı bir hukukçuyla birlikte hazırlamanız uygun olacaktır.