İş kazası dosyalarında sonuç, çoğu zaman kazadan sonraki ilk günlerde toplanan veya toplanamayan bilgiyle belirlenir. Olay yeri değişir, tanıklar iş değiştirir, kamera kayıtları döngüsel olarak silinir. Bu rehber 4857, 6331, 5510 ve 7036 ekseninde, iş kazasının ispatına yönelik delil hazırlığını ve bu hazırlığın süre planıyla nasıl bağlanacağını konu almaktadır.
İlk Aşamada Doğan Kayıtların Değeri
Kazanın hemen ardından işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirim, kolluk tutanağı, hastane kayıtları ve iş yeri kaza inceleme raporu, sonradan üretilmesi mümkün olmayan belgelerdir. Bu belgelerin içeriğinde yer alan saat, görev tanımı ve olay anlatımı ilerleyen aşamada kusur değerlendirmesinin çerçevesini çizer. Bildirimin hiç yapılmamış olması ise başlı başına bir ihmal göstergesi olarak tartışılabilir.
İspat Yükünün Dağılımı ve Kusur Tartışması
6331 sayılı Kanun işverene risk değerlendirmesi yapma, eğitim verme ve gerekli koruyucu donanımı sağlama yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülüklerin yerine getirildiği iddiası, kural olarak yazılı kayıtla ispatlanır. Eğitim katılım tutanağı, donanım zimmet belgesi ve periyodik kontrol raporları bulunmuyorsa, işverenin savunması büyük ölçüde tanık beyanına bağlı kalır. Zarar gören taraf açısından ise kazanın iş yerinde veya işin yürütümü sırasında meydana geldiğinin ortaya konulması ilk halkadır.
Delil Dosyasında Bulunması Gereken Başlıklar
- Kaza anına ilişkin görüntü kayıtları ve bunların silinme takvimine dair yazılı talep
- Aynı bölümde çalışan tanıkların isim ve iletişim bilgileri
- Makine veya ekipmana ait bakım, kalibrasyon ve arıza kayıtları
- Sağlık raporları, iş göremezlik belgeleri ve tedavi sürecine ait faturalar
- Görev tanımı, vardiya çizelgesi ve fiilen yapılan iş arasındaki farkı gösteren belgeler
Süre Planında Gözden Kaçan Bağlantılar
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri, 7036 sayılı Kanunda dava şartı olarak öngörülen zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur; buna karşılık aynı dosyada ileri sürülen bazı işçilik alacakları arabuluculuk şartına tabi olabilir. Talepler tek dilekçede birleştirileceği için hangi kalemin hangi ön şarta bağlı olduğu baştan ayrıştırılmalıdır. Ayrıca ceza soruşturmasının seyri, tazminat dosyasındaki zamanaşımı değerlendirmesini etkileyebileceğinden iki dosya aynı takvim üzerinde izlenmelidir.
Kurum İşlemleri ile Tazminat Dosyasının İlişkisi
Sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesi, gelir bağlanması ve kurumun rücu talepleri, tazminat hesabının girdilerini oluşturur. Kurum işlemine karşı süresinde itiraz edilmemesi, ilerleyen aşamada hesaplamanın dayanağını zayıflatabilir. Bu nedenle kurum yazışmaları da delil klasörünün ayrı bir bölümünde tutulmalıdır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. Kazanın oluş biçimi, kusur oranı ve iş ilişkisinin niteliği her dosyada farklı sonuç doğurabildiğinden, delillerin kaybolma riski karşısında erken aşamada hukuki destek alınması önerilir.