İş kazası, tek bir hukuki sonuç doğurmaz. Aynı olay; iş göremezlik ödemesi, maddi ve manevi tazminat, iş sözleşmesinin feshi ve buna bağlı kıdem tazminatı ile idari yaptırım süreçlerini aynı anda tetikler. Bu süreçler farklı kurumlar önünde ve farklı takvimlerde yürüdüğü için, birinin ihmali diğerini de zayıflatır.
Olayın Kayda Geçmesi Her Şeyin Temeli
Kazanın ilgili kuruma süresinde bildirilmesi, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hakların doğması bakımından belirleyicidir. 6331 sayılı Kanun ise işverene kaza kayıt ve inceleme yükümlülüğü getirir. Kayıt tutulmamışsa çalışan, olayın iş kazası olduğunu sonradan ispatlamak zorunda kalır. Bu nedenle acil servis kaydı, ambulans çağrısı, iş yeri kamera görüntüsü, mesai kaydı ve tanık beyanları ilk günlerde toplanmalıdır; zamanla erişimi zorlaşan deliller çoğunlukla bunlardır.
Fesih ve Kıdem Tazminatı Boyutu
Kaza sonrası çalışanın işe dönememesi, raporlu dönemin uzaması ya da işverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemesi, 4857 sayılı Kanun bakımından haklı nedenle fesih tartışmasını gündeme getirir. Kıdem tazminatının hesabında giydirilen ücret esas alınır; yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen primlerin hesaba dahil edilip edilmediği en sık çekişme konusudur. Bordroda görünen ücretin gerçek ücretin altında olduğu iddiası varsa, banka hareketleri ve emsal ücret araştırması talebi dilekçede açıkça yer almalıdır.
Kurum Kararına ve Rapora İtiraz
- Kurum kararının tebliğ tarihi ve tebligatın usulü kontrol edilir; adres hatası varsa öğrenme tarihi ileri sürülür.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin rapora karşı itiraz gerekçeleri tıbbi belgelerle desteklenir.
- Kusur dağılımına ilişkin bilirkişi raporu, iş güvenliği eğitimi ve ekipman kayıtları üzerinden ayrıntılı biçimde eleştirilir.
- Hesap raporundaki ücret, kıdem süresi ve bakiye ömür verileri kalem kalem denetlenir.
Dava Yolundan Önceki Zorunlu Aşama
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren arasındaki pek çok alacak ve tazminat uyuşmazlığında arabuluculuğa başvuruyu dava şartı olarak düzenler. Bu aşamanın atlanması davanın usulden reddine yol açar. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından farklı bir rejim söz konusudur; bu nedenle talepler tek dilekçede birleştirilirken hangi kalemin hangi usule tabi olduğu ayrıştırılmalıdır. Arabuluculuk tutanağında talep kalemlerinin eksiksiz yazılması, sonraki aşamada kapsam tartışmasını önler.
Zamanı Yönetmek
Alacak kalemleri farklı zamanaşımı sürelerine tabidir ve rapor süreci uzadıkça deliller zayıflar. Tedavi devam ederken dahi belge toplama ve kurum yazışmalarının takibi sürdürülmeli; iyileşme beklenerek geçirilen süre, hak kaybına dönüşebilir.
Her iş kazası dosyasında kusur, ücret ve sağlık verileri farklı ağırlık taşır. Yukarıdaki sıralama yol gösterici olup, kaza tarihi ve kurum yazışmaları incelenerek kişiye özgü bir plan yapılması gerekir.