İş kazası sonrası açılan dosyalar çoğu zaman tek bir dava değildir: tazminat talebi, kıdem ve ihbar alacakları, SGK işlemlerine itiraz ve gerektiğinde ceza soruşturması aynı olaydan doğar. Her biri farklı mercie gider ve farklı süreye tabidir. Bu rehber, mercii dağılımını ve süre kaybı riskini tek tabloda toplamayı amaçlıyor.
Aynı olay, farklı kapılar
- İş mahkemesi: iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat ile kıdem, ihbar, fazla mesai gibi işçilik alacakları.
- SGK uyuşmazlıkları: olayın iş kazası sayılıp sayılmaması, sürekli iş göremezlik oranı ve rücu ilişkisi 5510 kapsamında değerlendirilir ve iş mahkemesinde görülür.
- Cumhuriyet başsavcılığı: 6331 kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali iddiası ceza boyutunu doğurur.
- İdari yaptırımlar: iş müfettişi raporu üzerine uygulanan idari para cezaları kendi itiraz usulüne tabidir.
Arabuluculuk şartı hangi taleple ilgili
7036 sayılı Kanun işçilik alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Uygulamada en sık görülen hata, kıdem alacağı ile kaza tazminatını tek dilekçede toplayıp arabuluculuk aşamasını yanlış kurgulamaktır; bu durum dava şartı yokluğundan usulden ret riskini doğurur.
Yetkili mahkemenin belirlenmesi
4857 ve 7036 çerçevesinde yetki, davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesine göre kurulur. Alt işveren ilişkisi varsa asıl işveren ile alt işverenin merkezleri farklı illerde olabilir; bu durumda seçim, delillerin ve tanıkların bulunduğu yer düşünülerek yapılmalıdır. İş sözleşmesindeki yetki kaydı işçi aleyhine sonuç doğuracak biçimde uygulanamaz.
Süre riskini yöneten hesap düzeni
Kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları farklı zamanaşımı sürelerine tabidir ve süre kural olarak fesih tarihinden işlemeye başlar. İş kazası tazminatında ise başlangıç, zararın ve failin öğrenildiği ana bağlanır; tedavi sürdüğü ve göremezlik oranı henüz belirlenmediği hâllerde bu tarih tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle dosyaya en baştan şu tarihler yazılmalıdır: kaza tarihi, rapor tarihleri, SGK kurul kararı tarihi, fesih ve tebliğ tarihleri.
Delil toplamada zaman baskısı
- Kaza yerinin fotoğraf ve kamera kaydını gecikmeden isteyin; kayıtlar kısa sürede silinir.
- Kaza bildirim formu ve iş sağlığı kayıtlarını dosyaya alın.
- Eğitim, kişisel koruyucu donanım ve risk değerlendirmesi belgelerini talep listesine ekleyin.
- Tanık listesini işten ayrılmalar başlamadan oluşturun.
Yazılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Kazanın oluş biçimi, kusur dağılımı ve fesih tarihi hesapları tümüyle değiştirebileceğinden, dosyanızı bir iş hukuku uygulayıcısıyla birlikte değerlendirmeniz doğru olur.