İşçilik alacağı talep eden kişi için dosyanın iki kritik ekseni vardır: talebin hangi mahkemede görüleceği ve iddianın hangi delille taşınacağı. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği bu alanda, arabuluculuk aşamasının atlanması veya tutanak tarihinin takip edilmemesi hak kaybına dönüşebilir.
Mahkemeden Önceki Durak: Arabuluculuk
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır; iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur. Dava şartı olan hâlde arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir. Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarih ise davanın açılması için kanunda öngörülen kısa süreyi başlatır; bu tarihin gözden kaçması, esasa hiç girilmeyen bir dosya anlamına gelir.
Yetkili İş Mahkemesi Seçenekleri
İş uyuşmazlıklarında davalının yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Birden fazla işveren bulunduğunda seçim imkânı doğar; asıl işveren ile alt işverenin birlikte dava edildiği dosyalarda bu tercih, tanık erişimi ve keşif ihtimali düşünülerek yapılmalıdır. İş sözleşmesine konulan yetki kayıtlarının işçi aleyhine sonuç doğurmayacağı yönündeki koruma, dilekçede açıkça karşılanmalıdır.
İspat Yükü Kimde, Hangi Belgeyle
Ücretin ödendiğini, yıllık iznin kullandırıldığını ve fazla çalışma karşılığının verildiğini ispat kural olarak işverenin belgeleriyle sağlanır. İşçi tarafında ise çalışma olgusu, süresi ve ücretin miktarı yönünden destekleyici delil üretmek gerekir. Pratikte en çok işe yarayan kalemler şunlardır:
- Banka hesap hareketleri ve ücret açıklamaları
- Giriş çıkış kayıtları, kartlı geçiş veya vardiya çizelgeleri
- Kurumsal yazışmalar, görev talimatları ve mesaj kayıtları
- Aynı dönemde çalışan tanıkların görev ve vardiya bilgileri
- Sigorta hizmet dökümü ile fiilî çalışma arasındaki farkı gösteren belgeler
Delilin Elde Edilme Biçimi ve Değeri
Dijital kayıtların ispat değeri, elde edilme yöntemine sıkı biçimde bağlıdır. İşverene ait sisteme izinsiz erişimle alınan verilerin dosyaya sunulması, ayrı hukuki sorunlar doğurabilir. Bu nedenle çalışanın kendi hesabındaki yazışmalar, kendisine gönderilmiş talimatlar ve resmî kurum kayıtları öncelenmeli; tartışmalı kayıtlar için mahkemeden müzekkere veya bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.
Zamanaşımı ile Dava Şartı Karışmasın
Alacak kalemlerinin zamanaşımı süreleri ile arabuluculuk sonrası dava süresi birbirinden bağımsızdır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ve izin alacağı gibi kalemler farklı zamanaşımı rejimlerine tabi olabilir; bu nedenle her kalem için ayrı bir başlangıç tarihi belirlenmesi doğru sonuç verir. Tek bir takvimde hem tutanak tarihi hem kalem bazlı zamanaşımı tutulduğunda risk görünür hâle gelir.
Buradaki değerlendirme genel bilgi paylaşımıdır. Her çalışma ilişkisinin belge düzeni ve fesih süreci farklı olduğundan, dosyanızı arabuluculuk aşamasından önce hukukçuyla birlikte kurgulamanız faydalı olacaktır.