İş yargısında dava açmadan önce yapılması gereken adımların atlanması, dosyanın esasına hiç girilmeden usulden reddine yol açar. SGK uyuşmazlıkları bakımından ise tablo daha karmaşıktır: bazı talepler zorunlu arabuluculuk kapsamındayken, bazıları önce Kuruma başvuru şartına tabidir. 7036, 4857, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar bu ayrımı birlikte belirler.
Hangi Talep Hangi Yola Tabi
Ayrımı baştan yapmak, sonraki bütün takvimi belirler:
- İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri: kural olarak arabulucuya başvuru dava şartıdır.
- Hizmet tespiti nitelikli talepler: Kurumun taraf olduğu bu davalarda arabuluculuk dava şartı olarak işlemez; Kuruma başvuru ve husumet yönü ayrıca değerlendirilir.
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat: kendi usulü ve zamanaşımı rejimi vardır.
- Kurum işlemlerine karşı itirazlar: önce ilgili komisyon ve birimlere başvuru gerekebilir.
Fesihten Sonra İşleyen Kısa Süre
İş sözleşmesinin feshinin geçersizliği iddiasıyla açılacak davada, arabulucuya başvuru için 4857 sayılı Kanunda öngörülen kısa süre fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işler; anlaşmama tutanağının düzenlenmesinden sonra dava için de ayrı bir süre başlar. Bu iki sayaç birbirini izler ve ikincisinin kaçırılması, ilk adımın doğru atılmış olmasını anlamsız kılar. Tutanağın düzenlendiği tarihin dosyada net biçimde görünmesi bu yüzden önemlidir.
Görüşme Öncesi Hazırlık Listesi
- Hizmet dökümü, işe giriş bildirgesi ve prim gün sayılarının çıkarılması
- Ücretin gerçek tutarını gösteren banka kayıtları ile bordroların karşılaştırılması
- Fazla çalışma ve tatil çalışmalarına ilişkin puantaj, giriş-çıkış ve mesaj kayıtlarının derlenmesi
- Talep edilen kalemlerin ayrı ayrı hesaplanarak toplam rakamın belgeye bağlanması
- İş kazası varsa kaza tespit tutanağı, denetim raporları ve 6331 kapsamındaki eğitim kayıtlarının istenmesi
Anlaşma Tutanağının Sonraki Davaya Etkisi
Arabuluculukta varılan anlaşmanın kapsamı, sonradan aynı konuda dava açılmasını engelleyebilir. Bu nedenle tutanakta hangi kalemlerin kapsandığı, hangilerinin saklı tutulduğu tek tek yazılmalıdır. Genel ibra ifadeleri, henüz hesaplanmamış alacaklar bakımından ciddi kayıp doğurur. Kuruma karşı ileri sürülecek hizmet tespiti talebinin, işverenle yapılan anlaşmadan bağımsız olduğu da göz önünde tutulmalıdır.
Sürenin Kaçırılmasını Önleyen Basit Düzen
Fesih tarihi, tebliğ tarihi, arabulucu başvuru tarihi, son toplantı tarihi ve tutanak tarihi tek bir sayfada tutulmalı; her satırın karşısına kalan gün sayısı yazılmalıdır. İş yargısında süreler kısa olduğundan, hesabın haftalık güncellenmesi gerekir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; talebin türü ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirir. Kendi dosyanızda hangi adımın önce geleceği konusunda hukuki görüş alınması önerilir.