İş kazası dosyalarında iki ayrı hesap birlikte yürür: iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı kıdem ve alacak kalemleri ile kazadan doğan maddi-manevi tazminat. Bu iki hesabın zamanaşımı ve başvuru düzeni aynı değildir; karıştırıldığında bir kalem kurtulurken diğeri zamanaşımına uğrayabilir.
İki Hesabı Baştan Ayırmak
Kıdem tazminatı, ihbar, yıllık izin ve fazla çalışma alacakları 4857 sayılı Kanun ekseninde, iş sözleşmesinin sona erme anına ve ödenmeyen dönemlere göre hesaplanır. Kazadan doğan tazminat ise 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin ihlaline ve zararın kapsamına dayanır; kalıcı iş göremezlik oranının belli olması genellikle bu hesabın olgunlaşmasını bekletir. Aynı dosyada iki hesabın da bulunması, hepsinin aynı takvime tabi olduğu anlamına gelmez.
Arabuluculuk Basamağını Yanlış Kurmamak
7036 sayılı Kanun, işçilik alacaklarının önemli bir bölümünde dava açılmadan önce arabuluculuğu zorunlu tutar. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan tazminat taleplerinin bu zorunluluğun kapsamı dışında bırakıldığı hususu ayrıca gözetilmelidir. Uygulamada en sık görülen hata, tüm talepleri tek bir arabuluculuk başvurusuna yığmak ya da tersine, zorunlu olduğu halde başvuru yapmadan dava açıp dava şartı yokluğuyla karşılaşmaktır. Başvuru öncesi, hangi kalemin hangi kapıdan geçeceği tek tek işaretlenmelidir.
Kontrol Listesi
- Sözleşmenin sona erme tarihi ve sona erme biçimi belgeyle sabitlenir.
- Kaza tarihi, SGK bildirimi, kurum müfettiş raporu ve varsa iş göremezlik oranının belirlendiği tarih ayrı ayrı yazılır.
- Ücret bordroları, banka kayıtları ve puantajlar ay bazında eşleştirilir; eksik aylar işaretlenir.
- Fazla çalışma ve izin iddiaları için tanık listesi ile yazılı delil ayrımı yapılır.
- Her alacak kalemi için ayrı bir zamanaşımı satırı açılır ve ara kontrol tarihi konur.
Kurum İşlemleriyle Eş Zamanlı İlerlemek
5510 sayılı Kanun kapsamındaki gelir bağlanması ve kurum işlemleri, tazminat hesabında indirim tartışmasını doğurur. Bu nedenle kurum dosyasının seyri, tazminat dosyasının takvimiyle birlikte izlenmelidir; kurumdan gelen belge beklenirken alacak kalemlerinin süresi işlemeye devam eder.
Hesabın Delille Desteklenmesi
Kıdem hesabının tartışmasız hale gelmesi, giydirilmiş ücretin ispatına bağlıdır. Yol, yemek ve ikramiye gibi kalemler yazılı belgeyle gösterilemiyorsa hesabın tabanı düşer. Kazadan doğan tazminatta ise kusur dağılımı ve iş göremezlik oranı, raporlara dayandığı için raporun talep zamanı ile dosya takvimi uyumlu kurulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; kazanın niteliği, sözleşmenin sona erme biçimi ve kurum işlemlerinin seyri süreleri belirgin biçimde etkiler. Kalem bazında zamanaşımı hesabının somut dosya üzerinden yapılması önerilir.