Kıdem tazminatı uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı hukuki gerekçe zayıf olduğu için değil, hesabın dayandığı belgeler geç toplandığı ve süreler kaçırıldığı için sonuçsuz kalır. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği alanda, kıdem hesabına girecek verilerin fesih anından itibaren nasıl güvence altına alınacağını kontrol listesi mantığıyla ele alır.
Fesih Anında Donduralacak Veriler
Kıdem hesabının çekirdeği giydirilmiş ücrettir; yani çıplak ücrete ek olarak süreklilik gösteren yol, yemek, ikramiye gibi kalemlerin aylık karşılığıdır. Bu kalemler işten ayrılıştan sonra işveren kayıtlarında görünmez hâle gelebildiği için, fesih anında elde bulunan bordro örnekleri, banka ekstreleri ve yan hak ödemelerine ilişkin yazışmalar ilk günden ayrı bir klasörde toplanmalıdır. SGK hizmet dökümü ise giriş-çıkış tarihlerini, aralıklı çalışmaları ve varsa eksik gün bildirimlerini gösterdiği için hesaplamanın omurgasıdır.
Hizmet Dökümü ile Bordronun Çakıştırılması
Uygulamada en sık rastlanan tablo, SGK kayıtlarındaki çalışma süresi ile fiilî çalışmanın örtüşmemesidir. Sigortasız geçen dönemler, asgari ücret üzerinden düşük bildirim veya farklı işyeri sicil numaralarına dağıtılmış hizmet, hem kıdem süresini hem de ücret tabanını aşağı çeker. Bu nedenle hizmet dökümü satır satır bordro ve banka hareketleriyle karşılaştırılmalı, uyuşmayan her ay için ayrı bir açıklama notu tutulmalıdır. Hizmet tespiti gerektiren dönemler ayrı bir dava türüne konu olabileceğinden, bu ayrım baştan yapılmazsa aynı olgu için iki ayrı süreç yönetmek gerekebilir.
Süreleri Geriye Doğru Kurgulamak
Süre riskini yönetmenin pratik yolu, takvimi ileriye değil geriye doğru kurmaktır: hedeflenen başvuru gününü değil, hakkın düşeceği son günü merkeze alıp, ondan geriye doğru belge toplama, hesap yaptırma ve arabuluculuk aşamalarına pay ayırmak gerekir. İşçilik alacaklarında dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır; arabuluculuk sürecinin kendisi de zaman aldığından, son güne yakın yapılan başvurular sıkışma yaratır. Ayrıca ihbar, kıdem ve fazla çalışma alacakları aynı zaman sınırına tabi olmayabilir; her kalem için ayrı satır açan bir süre tablosu, tek bir genel tarih notundan çok daha koruyucudur.
Başvuru Öncesi Kısa Kontrol Listesi
- Fesih bildirimi yazılı mı, gerekçesi belirtilmiş mi, tebliğ tarihi belgelenebiliyor mu?
- SGK hizmet dökümü alındı mı; eksik gün ve düşük bildirim dönemleri işaretlendi mi?
- Giydirilmiş ücrete girecek yan haklar için ödeme kanıtı var mı?
- Alacak kalemleri tek tek listelenip her biri için ayrı süre satırı açıldı mı?
- Arabuluculuk aşaması için gerçekçi bir zaman payı bırakıldı mı?
Talep Kalemlerini Ölçülebilir Yazmak
Hesap tablosu olmadan yapılan genel talepler, karşı tarafın itirazlarını kolaylaştırır. Her kalem için dayanak belge, hesaplama yöntemi ve tutar ayrı ayrı gösterildiğinde, hem arabuluculuk masasında hem yargılamada tartışma dar bir alana sıkışır. Belirsiz alacak, kısmi dava gibi tercihlerin sonuçları da farklı olduğundan, bu tercih hesap yapılmadan önce değil, hesap netleştikten sonra verilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; işyeri uygulaması, fesih türü ve kayıtların durumu sonucu değiştirebileceğinden, kendi dosyanız için bir hukukçuyla birlikte hesap ve takvim çıkarmanız yerinde olur.