İşe iade talebi, iş hukukunun en katı takvime bağlı kurumlarından biridir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler ekseninde yürüyen bu süreçte, feshin geçersizliği iddiası ne kadar güçlü olursa olsun, başvuru zamanında ve doğru mercie yapılmadığında sonuç alınamaz.
Takvimi başlatan an: fesih bildiriminin tebliği
Süre, iş sözleşmesinin feshedildiğinin işçiye bildirildiği tarihte işlemeye başlar. Bu tarih; ihbar önelinin sonu, işten ayrılış bildirgesinin verildiği gün veya kayıtların kapatıldığı tarih değildir. Bildirimin yazılı yapılmadığı, elden tebliğ edilip imzalanmadığı hâllerde başlangıç anı tartışmalı hâle gelir; bu nedenle işçinin eline geçen her yazışma, mesaj ve tutanak tarihiyle birlikte saklanmalıdır.
Arabuluculuk: dava şartı olan zorunlu durak
İşe iade talebi doğrudan mahkemeye taşınamaz; önce arabulucuya başvurulması gerekir. Taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Uygulamada iki kritik nokta öne çıkar: son tutanağın anlaşmama yönünde ve usulüne uygun düzenlenmiş olması; tutanakta işe iade talebinin açıkça yer alması.
Görev ve yetki
- Uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir; işçi lehine olan bu seçenek sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.
- Birden fazla işveren varsa, hepsinin bulunduğu yer mahkemesi de gündeme gelebilir.
İspat yükünün paylaşımı
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, gösterilen sebebin gerçek olmadığını veya feshin başka bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiayı kendisi ispatlar. Bu dağılım, delil stratejisini belirler:
- Savunma alınmadan yapılan fesihlerde usul eksikliğinin öne çıkarılması
- Performans gerekçesinde ölçüt, hedef ve karşılaştırma verilerinin talep edilmesi
- Ekonomik gerekçelerde işletmesel kararın tutarlılığının ve fesihten sonra yapılan işe alımların sorgulanması
- Otuz işçi ve altı aylık kıdem gibi kapsam koşullarının başta doğrulanması
Kararın sonuçlarını baştan planlamak
Dava kabul edilirse işçinin süresi içinde işverene başvurusu gerekir; bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir. Bu nedenle dava dilekçesi yazılırken, kararın kesinleşmesinden sonraki başvuru ve alacak kalemleri de aynı takvim tablosuna işlenmelidir.
Anlatılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir; işyerinin ölçeği, feshin gerekçesi ve belgelerin durumu sonucu değiştirebilir. Süre işlemeye başladığı için, fesih bildirimini aldığınız gün bir hukukçuyla görüşmeniz en sağlıklı yaklaşımdır.