İş kazası sonrası açılan dosyalarda çoğu zaman iki farklı talep bir arada gündeme gelir: kazadan doğan maddi ve manevi tazminat ile iş ilişkisinin sona ermesinden doğan kıdem ve ihbar alacakları. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar bu iki talebi farklı usullere bağlar; ikisinin tek takvimde eritilmesi en sık yapılan hatadır.
İki Talep, İki Ayrı Yol
İşçilik alacakları bakımından arabuluculuğa başvuru dava şartıdır ve bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları arabuluculuk dava şartı kapsamı dışında tutulmuştur. Bu ayrımın bilinmemesi, ya gereksiz bekleme ya da usulden ret ile sonuçlanır.
Kaza Dosyasının Delil Takvimi
Kazadan sonra oluşan kayıtlar zamanla ulaşılmaz hale gelir. Erken toplanması gerekenler:
- İş kazası bildirimi ve kurum kayıtları
- İş güvenliği eğitim belgeleri, risk değerlendirme raporu ve kişisel koruyucu donanım tutanakları
- Olay yeri fotoğrafları, kamera kayıtları ve tanık bilgileri
- Hastane kayıtları, epikriz ve varsa sürekli iş göremezlik oranına ilişkin belgeler
Kıdem Hesabının Belgeye Bağlanması
Kıdem tazminatı hesabı giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır; yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödemelerin ispatı bu nedenle belirleyicidir. Bordroda görünen tutar ile fiilen ödenen tutar farklıysa, banka hareketleri ve tanık beyanları birlikte sunulmalıdır. Fesih tarihinin ve fesih sebebinin doğru belirlenmesi de zorunludur; kaza nedeniyle çalışamaz hale gelen işçi bakımından feshin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığı hesabın tamamını değiştirir.
Süre Yönetiminde Kritik Noktalar
- Fesih tarihi ile arabuluculuk başvuru tarihi arasındaki süre kaydedilir.
- Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarih, dava açma takviminin başlangıcıdır.
- Kurum işlemine itiraz gerekiyorsa bu ayrı takvim ayrı satırda izlenir.
- Kaza tarihinden itibaren işleyen tazminat zamanaşımı, alacak zamanaşımından bağımsız hesaplanır.
Usule Aykırı İşlemin Bedeli
Arabuluculuk tutanağında talep konularının eksik yazılması, dava dilekçesinde arabuluculuğa konu edilmemiş bir alacağın istenmesi, tazminat talebinin belirsiz alacak olarak mı kısmi dava olarak mı açılacağının belirlenmemesi ve kusur oranına ilişkin rapora süresi içinde itiraz edilmemesi başlıca aksaklıklardır. Rapora itiraz süresi kaçırıldığında, kusur dağılımı dosyanın kaderini belirler.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kazanın niteliği, işçinin sağlık durumu ve fesih biçimi hem usulü hem hesabı değiştirir. Talepleri ayrıştırmadan önce dosyaya özel hukuki değerlendirme alınması önerilir.