İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin karşısına iki farklı takvim çıkar: feshin geçersizliğine dayanan işe iade süreci ile kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin gibi alacak talepleri. Bunlar aynı dosyada birleşse de süreleri ve usulleri farklıdır. 7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacaklarında ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır; bu basamak atlanırsa dava usulden reddedilir.
Bir aylık süre hangi talep için işler?
Feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar zamanaşımına tabidir ve daha uzun bir zaman diliminde talep edilebilir. Uygulamadaki en pahalı hata, iki takvimin birbirine karıştırılarak işe iade hakkının sessizce kaybedilmesidir. Fesih bildiriminin eline geçtiği tarih, tebligat zarfı veya imzalı teslim belgesiyle kayıt altına alınmalıdır.
Fesih türü belirlenmeden dosya kurulmaz
Sürecin yönü, feshin işveren tarafından mı işçi tarafından mı yapıldığına ve haklı nedene dayanıp dayanmadığına göre değişir. 4857 sayılı Kanun kapsamında haklı nedenle derhal fesih için kısa bir kullanım süresi öngörülmüştür; bu süre geçtikten sonra yapılan fesih haklılığını yitirebilir. İstifa dilekçesi imzalatılmış dosyalarda ise iradenin fesada uğradığı iddiası ayrıca ispatlanmalıdır.
Delil hazırlığında öncelik sırası
- Hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri 5510 kapsamında temin edilir.
- Bordrolar, ödeme dekontları ve banka hesap hareketleri aylık olarak eşleştirilir.
- Fazla mesai iddiası için giriş-çıkış kayıtları, puantaj ve tanık listesi hazırlanır.
- İhtarname, tutanak ve savunma istem yazıları tarih sırasına dizilir.
- 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği kayıtları, iş kazası boyutu varsa dosyaya eklenir.
Arabuluculuk masasında anlaşmak ya da tutanağı imzalamamak
Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir niteliktedir ve genellikle geniş bir ibra kaydı içerir. Bu nedenle masada varılan mutabakat, sonradan açılacak dava için kapıyı kapatabilir. Anlaşmadan önce alacak kalemlerinin kaba bir hesabı yapılmalı, teklif edilen tutar bu hesapla karşılaştırılmalıdır. Anlaşamama hâlinde düzenlenen son tutanağın tarihi kritiktir: dava, bu tutanaktan itibaren işleyen süre içinde açılmalı ve dilekçeye tutanağın aslı veya örneği eklenmelidir.
Kısmi ödeme ve ibraname tuzağı
Fesih anında imzalatılan ibranamelerin geçerliliği sıkı şartlara bağlıdır. Ödeme banka üzerinden yapılmamışsa veya tutar eksikse, ibranamenin makbuz hükmünde sayılması gündeme gelir. Bu nedenle imzalanan her belgenin bir örneği işçide kalmalıdır.
Aktarılanlar genel niteliktedir; çalışma süresi, fesih gerekçesi ve işyeri kayıtları sonucu doğrudan etkileyeceğinden, dosyanızın bir iş hukuku uygulayıcısıyla değerlendirilmesi yerinde olacaktır.