İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık uygulamada asıl kayıp usulden değil, arabuluculuk aşamasının hazırlıksız geçirilmesinden doğar: işçi, hangi alacağının ne kadar olduğunu bilmeden masaya oturur ve gerçek alacağının altında bir tutarla anlaşır.
Hangi Talepler Arabuluculuğa Tabi?
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile tazminat talepleri ve işe iade istemleri dava şartı arabuluculuğu kapsamındadır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri ise bu kapsam dışında tutulmuştur. Talep yanlış sınıflandırıldığında, dosya baştan hatalı bir kanaldan yürür.
Görüşme Öncesi Hazırlanacak Tablo
- İşe giriş ve çıkış tarihleri ile SGK hizmet dökümü
- Ücretin gerçek tutarı: banka kayıtları, bordrolar ve varsa elden ödeme kayıtları
- Fazla çalışma iddiası için giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve tanık listesi
- Yıllık izin kullanımına ilişkin imzalı belgeler
- Fesih bildirimi, ihtarname ve işten ayrılış bildirgesindeki kod
Her alacak kalemi için kaba bir hesap çıkarılması, görüşmede önerilen tutarın anlamlı olup olmadığını değerlendirmeyi mümkün kılar.
Delil Eksikliğinin Sonuçları
- Ücretin bordroda düşük gösterilmesi hâlinde gerçek ücret ispatlanamazsa hesap düşük ücret üzerinden yapılır.
- Fazla çalışma kayıtları işverende olduğundan, işçinin tanık ve dolaylı kayıtlarla desteklenmeyen iddiası zayıf kalır.
- İzin belgesi imzalanmışsa aksini ileri sürmek güçleşir.
- İş kazasında olay yeri tutanağı ve hastane kayıtları geç toplanırsa eksik kalır.
Anlaşma ve Anlaşmama Sonrası
Anlaşma tutanağı imzalandığında, tutanakta yer alan kalemler bakımından yeniden dava açmak kural olarak mümkün olmaz. Bu nedenle tutanakta hangi alacakların kapsandığı tek tek yazılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler açıkça saklı tutulmalıdır. Anlaşmama hâlinde son tutanak dava dilekçesine eklenir; tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği eksik sunulduğunda dosya yine usulden takılabilir. İşe iade talebinde ise arabuluculuğa başvuru ve dava için öngörülen süreler ayrıca ve titizlikle izlenmelidir.
Bu anlatım genel bir yol haritasıdır. Alacak kalemleri ve süreler her iş ilişkisinde farklılaştığından, görüşmeye katılmadan önce hesap ve belge durumunuzu bir hukukçuyla gözden geçirmeniz yerinde olur.