İş uyuşmazlıklarının büyük bölümünde mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk aşamasından geçmek zorunludur. 7036 sayılı Kanun, işçilik alacağı ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler. Aşağıda bu aşamanın nasıl yürütüleceği, son tutanağın neden dosyanın en kritik belgesi olduğu ve anlaşma ile dava arasındaki tercihin sonuçları ele alınmıştır.
Dava Şartının Kapsamı Nereye Kadar Uzanır?
Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Ancak her talep aynı rejime tabi değildir; iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin rücu talepleri dava şartı kapsamı dışındadır. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin ihlaline dayanan uyuşmazlıklarda bu ayrımın gözden kaçırılması, hem zaman hem de dava masrafı kaybına yol açar. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu davalar da kendi usulüne tabidir.
Son Tutanağın İçeriği Neden Belirleyicidir?
- Tutanakta uyuşmazlık konusu alacak kalemlerinin tek tek yazılması gerekir.
- Tutanakta yer almayan bir alacak kalemi için dava şartının yerine getirilmediği ileri sürülebilir.
- Anlaşmama gerekçesi ve tarafların katılım durumu tutanağa geçirilmelidir.
- Geçerli mazeret olmaksızın toplantıya katılmayan tarafın yargılama giderinden sorumlu tutulabileceği unutulmamalıdır.
İşe İade ile Alacak Davasının Farklı Takvimleri
Feshin geçersizliği iddiasıyla yürütülecek süreçte, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Anlaşmama hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları, 4857 ve 7036 hükümleri çerçevesinde daha uzun zamanaşımı sürelerine tabidir. İki takvimin karıştırılması, işe iade hakkının sessizce yitirilmesine yol açan en yaygın hatadır.
Anlaşma Tutanağı İmzalanmadan Önce
Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü bir metindir; bu gücün diğer yüzü, imzalandıktan sonra aynı konuda dava açılamamasıdır. Bu nedenle metinde hangi alacak kalemlerinin kapsandığı ve hangilerinin saklı tutulduğu ayrı ayrı gösterilmelidir. Genel ifadelerle kurulan ibra beyanları, henüz hesaplanmamış fazla çalışma veya yıllık izin alacaklarını da kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Ödeme takvime bağlanacaksa, gecikme hâlinde uygulanacak sonuç da yazılmalıdır.
Bu yazı, iş uyuşmazlıklarında izlenecek genel sırayı tanıtmayı amaçlar. Alacak kalemlerinin hesabı ve süre başlangıçları her dosyada değiştiğinden, tutanağı imzalamadan önce hesaplamanızı bir avukatla birlikte kontrol etmeniz yerinde olur.