Fazla mesai alacağı, işçilik alacakları içinde en çok talep edilen ama en sık usul hatasıyla kaybedilen kalemdir. Alacağın varlığından çok, hangi başvurunun hangi sırayla ve nereye yapıldığı sonucu belirler. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde başvuru sırası pratik biçimde ele alınmıştır.
Fazla mesai talebi hangi kapıdan girer?
Fazla mesai, işçi ile işveren arasındaki bireysel iş uyuşmazlığıdır ve kural olarak iş mahkemesinin görev alanına girer. Buna karşılık aynı olayda çalışma sürelerine ilişkin idari denetim talebi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimlerine, sigorta primi ve hizmet dökümü sorunları ise SGK birimlerine yöneltilir. Bu üç kanalın işlevi farklıdır; birinden alınan sonuç diğerinin yerine geçmez.
Arabuluculuk basamağını atlamak
7036 sayılı Kanun, işçilik alacaklarına ilişkin davalarda arabulucuya başvurmayı dava şartı haline getirmiştir. Doğrudan dava açılması halinde mahkeme esasa girmeden usulden ret verir. Uygulamada görülen hatalar şunlardır:
- Arabuluculuk başvurusunda alacak kalemlerinin eksik yazılması ve fazla mesainin hiç anılmaması
- Yanlış işveren tüzel kişiliğinin karşı taraf gösterilmesi, asıl işveren-alt işveren ayrımının kurulmaması
- Anlaşma tutanağının kapsamının, sonradan dava edilecek kalemi de kapatacak biçimde geniş imzalanması
- Son tutanak tarihinden sonraki dava açma süresinin takip edilmemesi
İdari şikâyet ile dava yolunun karıştırılması
Bakanlık birimlerine yapılan şikâyet, çalışma koşullarının denetlenmesini sağlar; ancak ücret alacağını hüküm altına almaz ve tek başına zamanaşımını durduran bir dava işlevi görmez. Benzer şekilde 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği başvurusu, fazla çalışmanın ücretini kazandırmaz. İdari kanalı kullanmak yararlıdır; fakat alacak için ayrıca yargı yoluna gidilmelidir.
Fazla mesaiyi görünür kılan kayıt zinciri
- Giriş-çıkış kayıtları, turnike veya kartlı geçiş dökümleri talep edilir.
- Vardiya çizelgeleri, nöbet listeleri ve puantaj kayıtları dönemsel olarak eşleştirilir.
- Banka hesabına yatan ücretle bordroda görünen tutar karşılaştırılır; imzalı bordroların çekince kaydı incelenir.
- Aynı dönemde birlikte çalışan tanıkların hangi vardiyada bulunduğu not edilir.
- Kurumsal e-posta, iş yazışması ve görev atama kayıtları tarih sırasıyla klasörlenir.
Yanlış mercie gidildiği fark edilirse
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın gönderilmesi için kanunda öngörülen başvuru süresi işlemeye başlar; bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve alacak fiilen tükenebilir. Bu nedenle karar tebliğ edildiği anda takvim kurulmalı, yeni mercideki harç ve gider avansı da aynı planda tutulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Çalışma düzeni, sözleşme tipi ve ödeme belgeleri her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, kendi durumunuz için bir avukatla görüşmeniz yerinde olur.