Mobbing iddiaları, çalışanın haklı olduğu dosyalarda dahi çoğu zaman ispat ve merci seçimi nedeniyle zayıflar. Sistematik bir yıldırma iddiası tek bir olaya değil, tekrar eden bir davranış örüntüsüne dayandığı için delil kurgusu da tek belgeye değil zaman çizgisine oturmalıdır. Aşağıda bu örüntünün nasıl belgeleneceği ve başvurunun hangi sırayla yapılacağı ele alınmaktadır.
Örüntüyü Belgeye Dönüştürmek
Mobbing incelemesinde belirleyici olan üç unsur vardır: davranışın süreklilik göstermesi, kişiye yönelmiş olması ve çalışanın kişilik haklarına zarar vermesi. Delil dosyası bu üç unsuru ayrı ayrı karşılayacak biçimde kurulmalıdır.
- Tarih sırasına göre tutulan olay günlüğü; her kayıtta tarih, yer, tanık ve söylenenlerin özeti bulunmalıdır.
- Görev tanımının fiilen daraltıldığını gösteren yazışmalar, yetki devri veya erişim kapatma kayıtları.
- Mesai saatleri dışına taşan mesajlar, izin taleplerinin sistematik reddi gibi karşılaştırma yapmaya elverişli kayıtlar.
- Sağlık kuruluşuna başvuru varsa buna ilişkin belgeler; bunlar zararın somutlaşmasında rol oynar.
- İşyerinde etik hat, insan kaynakları veya iş sağlığı ve güvenliği birimine yapılan şikayetin kaydı.
İç Başvuruyu Atlamayın
4857 ve 6331 sayılı Kanunların kurduğu düzende işverenin, çalışanı gözetme ve işyerinde sağlıklı bir ortam sağlama yükümlülüğü vardır. İşverene yazılı bildirim yapılmadan doğrudan dışarıya yönelen başvurularda, işverenin durumdan haberdar edilmediği savunması gündeme gelir. Bu nedenle iç bildirim, hem çözüm ihtimali hem de sonraki aşamanın delili olarak önem taşır.
Merci Haritası ve Yanlış Kapı Riski
Mobbing dosyası çoğu zaman birden fazla talebi aynı anda doğurur ve bu talepler farklı mercilerde görülür:
- Kıdem, ihbar ve tazminat gibi işçilik alacakları için 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk kural olarak dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir.
- İş sözleşmesi feshedilmişse feshe bağlı taleplerin süresi kısadır ve arabuluculuk başvurusu bu süre hesabında belirleyicidir.
- Hakaret veya tehdit boyutuna ulaşan davranışlar için Cumhuriyet başsavcılığına şikayet ayrı bir yoldur; iş mahkemesi bu konuda ceza vermez.
- İşyeri koşullarına ilişkin idari denetim talebi ise çalışma ve iş kurumu birimlerine yapılır.
Uygulamadaki en yaygın hata, tüm talepleri tek bir başvuruya yığmak ya da tazminat talebini şikayet dilekçesiyle karıştırmaktır. Her talep, kendi merciine ve kendi süresine göre ayrı kurgulanmalıdır.
Tanık Anlatımını Erken Hazırlayın
Mobbing dosyalarında tanıkların büyük bölümü hâlâ aynı işyerinde çalışır ve zamanla ifade vermekten kaçınabilir. Bu nedenle tanık listesinin, her tanığın hangi olaya ilişkin bilgi verebileceği not edilerek erken aşamada oluşturulması, ileride yaşanacak boşlukları azaltır.
Son Söz
Bu metin genel bir yol haritasıdır. Fesih olup olmaması, işyerinin ölçeği ve delillerin niteliği stratejiyi kökten değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.