İş sözleşmesi feshedilen çalışan için işe iade süreci, iki farklı sınavın birleşimidir: usul sınavı ve ispat sınavı. 4857 ve 7036 sayılı kanunların kurduğu düzende, doğru sırayla ilerlemeyen bir dosya, feshin haksızlığı ne kadar açık olursa olsun esasa girilmeden kapanabilir. Bu rehber, işe iade talebinde delil hazırlığını ve başvuru zincirini birlikte ele alır.
Zorunlu Arabuluculuk: Kapıdaki İlk Basamak
İşe iade talebiyle doğrudan dava açılamaz; önce arabuluculuk bürosuna başvurulması gerekir. Bu başvuru, işverenin merkezinin veya işin yapıldığı yerin bulunduğu adliyedeki büroya yapılır. Anlaşmama tutanağı alınmadan açılan dava usulden reddedilir. Anlaşma hâlinde ise işe başlatma veya başlatmama sonucuna bağlı ödemelerin tutanakta açıkça belirtilmesi gerekir; eksik yazılan bir kalem, sonradan talep edilemez hâle gelebilir.
İspat Yükü Kimde? Dengeyi Bilmek
İş hukukunda feshin geçerli veya haklı bir sebebe dayandığını ispat yükü kural olarak işverendedir. Ancak işçi, feshin ileri sürülenden başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını kendisi ispatlamakla yükümlüdür. Bu denge, delil hazırlığının yönünü belirler:
- Fesih bildiriminin yazılı olup olmadığı ve sebebinin açık yazılıp yazılmadığı incelenir.
- Savunma alınması gereken hâllerde savunma istem yazısı ve verilen cevap dosyalanır.
- Performansa dayalı fesihte ölçüm kriterleri, hedefler ve karşılaştırmalı veriler istenir.
- Ekonomik sebep iddiasında işletmesel kararın tutarlılığı, yeni işçi alımı kayıtlarıyla test edilir.
- İşyeri kayıtları, puantaj, e-posta ve kamera görüntüleri için delil tespiti gündeme gelebilir.
Yanlış Mercie Başvurunun İki Klasik Görünümü
Birincisi, iş uyuşmazlığının asliye hukuk veya ticaret mahkemesine taşınmasıdır; iş mahkemesi bulunan yerlerde bu dosyalar görev yönünden reddedilir. İkincisi ve daha kritiği, sosyal güvenlik boyutunun karıştırılmasıdır: hizmet tespiti ve prim uyuşmazlıkları 5510 kapsamında iş mahkemesinde görülürken, kuruma karşı bazı idari işlemler farklı bir yol izleyebilir. İş sağlığı ve güvenliği ihlallerine ilişkin idari para cezaları ise 6331 çerçevesinde ayrı bir itiraz mekanizmasına tabidir. Aynı olaydan doğan bu talepleri tek dilekçede toplamak, dosyanın bütününü geciktirir.
Takvimi Yönetmek
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir.
- Arabuluculuk başvurusu, dava açma süresinin dolmasına yakın değil ilk günlerde yapılır.
- Son tutanak tarihi esas alınarak dava için ayrı bir kontrol noktası konur.
- Kesinleşen işe iade kararı sonrası işverene başvuru süresi ayrıca takip edilir.
- Başvuruya rağmen işe başlatılmama hâlinde doğacak alacaklar için ikinci takvim kurulur.
Değerlendirme
İşe iade davasında kazanılan kararın pratik değeri, sonrasındaki başvuru adımlarının zamanında atılmasına bağlıdır. Bu nedenle dosya, fesihten sonuca kadar tek bir zaman çizelgesi üzerinden yürütülmelidir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; işyerinizin ölçeği, sözleşme türü ve fesih gerekçesi farklı bir strateji gerektirebileceğinden, fesih bildiriminin hemen ardından bir hukukçuya danışılması yerinde olacaktır.