Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarında dosyanın sonucunu çoğu zaman hesabın matematiği değil, hesabın dayandığı belgelerin zamanında toplanıp toplanmadığı belirler. Bu rehber, fesihten dava dilekçesine uzanan süreci tek bir takvim üzerine oturtmayı ve delil eksikliğinin kıdem hesabını nasıl aşağı çektiğini göstermeyi amaçlar.
Takvimi Başlatan Üç Tarih
İş ilişkisinde birbirine karıştırılmaması gereken üç tarih vardır: fiili çalışmanın bittiği gün, fesih iradesinin karşı tarafa ulaştığı gün ve son ödemenin yapıldığı gün. Kıdem süresi fiili çalışmaya, alacakların muaccel olması ise fesih bildiriminin ulaşmasına bağlanır. 4857 sayılı Kanun çerçevesinde fesih türünün (haklı fesih, geçerli fesih, istifa) doğru nitelendirilmesi, kıdeme hak kazanılıp kazanılmadığını doğrudan etkiler.
Arabuluculuk Aşamasının Usul Değeri
7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacakları için arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Uygulamada en sık yapılan hata, bu aşamanın yalnızca formalite sayılmasıdır. Oysa son tutanakta talep kalemlerinin adının ve kapsamının nasıl yazıldığı, sonraki dava dilekçesiyle uyum bakımından tartışma yaratabilir. Anlaşmama tutanağının tarihi de dava açma takvimini başlatan bir kilit tarihtir ve dosyanın en görünür yerinde tutulmalıdır.
Kıdem Hesabında Delilin Zayıf Kaldığı Kalemler
- Giydirilmiş ücret: yol, yemek, prim ve ikramiyenin süreklilik taşıdığını gösteren belgeler toplanmadığında hesap çıplak ücrete iner.
- Fiili çalışma süresi: ara verilmiş dönemlerin aynı işverene ait olduğunu gösteren 5510 kapsamındaki hizmet dökümü alınmadığında kıdem kısalır.
- İmzalı bordrolar: ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordrolar, fazla çalışma ve tatil alacaklarında aleyhe sonuç doğurabilir.
- Banka kayıtları: elden ödeme iddiası, hesap hareketleriyle desteklenmediğinde ispat güçleşir.
- Tanık: aynı dönemde aynı işyerinde çalıştığı kayıtla doğrulanamayan tanığın beyanı sınırlı değer taşır.
Fesihten Dilekçeye Sıralı Plan
- Fesih bildirimi, tebliğ tarihi ve varsa savunma yazısı tek dosyada birleştirilir.
- Hizmet dökümü, bordrolar, banka ekstresi ve puantaj kayıtları eş zamanlı istenir.
- Ücret ve ek menfaatler aylık tablo halinde çıkarılıp giydirilmiş ücret önden hesaplanır.
- Arabuluculuk başvurusu, talep kalemleri ayrı ayrı yazılarak yapılır.
- Anlaşmama halinde dava dilekçesi, tutanaktaki kalemlerle örtüşecek biçimde kurulur.
Zamanaşımı ve Belge Talebi Dengesi
İşçilik alacaklarında her kalemin zamanaşımı aynı değildir; kıdem ve ihbar ile fazla çalışma alacakları farklı süre rejimlerine tabidir. Bu nedenle belge toplama süreci uzarken zamanaşımının işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır. Belgeler tamamlanmadan süre dolma riski varsa, dosyanın eldeki delillerle açılıp eksik belgelerin yargılama sırasında ilgili kurumlardan istenmesi, beklemeye göre daha güvenli bir tercih olabilir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim ve sağlık kayıtları da bazı dosyalarda çalışma düzenini gösteren yan delil işlevi görür.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her iş ilişkisinin kendi belgeleri ve fesih koşulları farklı sonuç doğurabilir. Alacak kalemlerinizi ve sürenizi somut evrak üzerinden bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.