İş sözleşmesi sona eren bir çalışan için ilk eşik, feshin haklı ya da geçerli olup olmadığı tartışmasından önce gelir: bir aylık başvuru süresi. 4857 sayılı İş Kanunu'nun iş güvencesi hükümlerinden yararlanan işçi, fesih bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmazsa, feshin usulü ne kadar sakat olursa olsun işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber, süreyi ayakta tutan ayrıntılara ve usule aykırı işlemin nasıl belgelendiğine odaklanır.
Sürenin Başladığı An: Tebliğ mi, Fiilî Çıkarma mı?
Süre hesabı çoğu dosyada yazılı bildirimin işçinin eline ulaştığı gün üzerinden yapılır. Ancak işçinin iş yerine alınmadığı, giriş kartının kapatıldığı veya yalnızca sözlü olarak gelmemesinin söylendiği hâllerde ortada yazılı bir tebligat bulunmaz. Böyle durumlarda feshin işçiye ulaştığı an; tanık beyanları, turnike ve puantaj kayıtları, kuruma yapılan işten çıkış bildiriminin tarihi ve mesajlaşma dökümleriyle ortaya konur. Bildirim tarihini gösteren tek bir kayıt bile yoksa, dosyanın daha ilk celsesinde süre itirazıyla karşılaşmak olağandır.
Feshi Usulen Sakatlayan Tipik Kusurlar
- Fesih bildiriminin yazılı yapılmaması ya da sebebinin açık ve kesin biçimde gösterilmemesi
- İşçinin davranışına dayanan fesihlerde savunmasının hiç alınmaması
- Bildirimde yazan gerekçeden farklı bir sebebin yargılama sırasında ileri sürülmesi
- Feshin son çare olması ilkesine aykırı biçimde, boş kadro veya nakil imkânı hiç araştırılmadan sözleşmenin sonlandırılması
- Ekonomik gerekçe gösterilirken aynı dönemde aynı işi görecek yeni personel alınması
Takvimi Tek Sayfada Kurmak
- Fesih bildiriminin tarihi ve tebliğ biçimi kayda geçirilir.
- Bir aylık sürenin son günü, başvuru günü olarak değil son gün olarak işaretlenir; başvuru birkaç gün önceden yapılır.
- Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanağın düzenlendiği tarih ikinci sayaç olarak not edilir; dava bu tarihten itibaren iki hafta içinde açılır.
- Dava dilekçesine son tutanağın aslı veya onaylı örneği eklenir; eksik ekleme dava şartı tartışması doğurur.
- Kesinleşen işe iade kararından sonra işverene başvuru için tanınan on iş günü ayrıca takibe alınır.
Süre Kaçırıldığında Elde Kalanlar
Bir aylık süre geçmişse işe iade yolu kapanır; bu, bütün taleplerin sona erdiği anlamına gelmez. Kıdem ve ihbar tazminatı, ödenmemiş ücret, fazla çalışma, yıllık izin ve koşulları varsa kötüniyet tazminatı kendi zamanaşımı süreleri içinde ayrıca istenebilir. Ayrımcılık iddiası bulunan dosyalarda, iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçiler yönünden de değerlendirme yapılabilir. Bu nedenle süre kaçırıldığı anlaşıldığında dosya kapatılmaz, talep listesi yeniden kurulur.
Dosyayı Güçlendiren Belgeler
İşe iade yargılamasında ispat yükünün ağırlığı işverendedir; feshin geçerli bir sebebe dayandığını ortaya koymak ona düşer. Buna karşılık işçinin fesih tarihini, iş yerindeki işçi sayısını ve kıdemini gösteren belgeleri erken toplaması süreci hızlandırır. Bordrolar, banka hesap dökümleri, görev tanımı, performans yazışmaları ve varsa uyarı tutanakları tek klasörde tarih sırasıyla tutulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her fesih kendi belgeleri içinde değerlendirilir. Süre hesabında en küçük tereddüt doğduğunda gün kaybetmeden dosyayı bir hukukçuya inceletmek, sonradan telafisi olmayan kayıpların önüne geçer.