İşe iade talebinin akıbeti çoğu zaman dava dilekçesinden çok önce, zorunlu arabuluculuk görüşmesine hangi belgelerle gidildiğiyle belirlenir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun iş güvencesi hükümleri ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu birlikte okunduğunda, arabuluculuk yalnızca bir uzlaşma denemesi değil, ispat düzeninin ilk provasıdır. Bu aşamada eksik kalan bir belge, sonraki yargılamada telafisi güç bir boşluğa dönüşür.
Feshin geçerliliğini kim ispatlar?
İş güvencesi kapsamındaki bir feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin ileri sürülenden başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını kendisi ortaya koymak zorundadır. Bu ikili yapı, tarafların delil hazırlığını da ayrıştırır: işveren performans, verimlilik, işletmesel karar veya davranış iddiasını ölçülebilir kayıtlarla desteklemek; işçi ise fesih tarihine yakın dönemdeki gerçek saiki gösteren yazışma ve tanık anlatımını hazırlamak durumundadır.
Görüşme öncesi toplanması gereken kayıtlar
- Yazılı fesih bildirimi ve tebliğ belgesi ya da bildirimin yazılı yapılmadığını gösteren kayıtlar
- Savunma istem yazısı ve verilen savunmanın örneği
- SGK işten ayrılış bildirgesi ve çıkış kodu
- Görev tanımı, organizasyon şeması ve fesihten sonra aynı işe alım yapılıp yapılmadığına dair ilanlar
- Performans hedefleri, uyarı yazıları, tutanaklar ve bunlara verilen cevaplar
- Kurumsal e-posta ve mesaj yazışmalarının tarih damgalı çıktıları
Son tutanak neden en kritik belgedir?
Arabuluculuk sürecini kapatan tutanak, hem sürecin sonucunu hem de dava süresinin başlangıcını gösteren belgedir. Feshin tebliğinden itibaren arabulucuya başvuru için öngörülen bir aylık süre ile anlaşmama tutanağının düzenlenmesinden sonra dava için tanınan iki haftalık süre birlikte takip edilmelidir. Tutanağa yalnızca anlaşılamadığı yazdırılıp tarafların ileri sürdüğü temel iddiaların kayda geçirilmemesi, sonradan çelişki iddialarını zayıflatan bir eksikliktir.
Delil eksikliğinin somut faturası
- Sözlü fesih iddiası ispatlanamayınca istifa savunması güç kazanır.
- Feshin son çare olduğu ilkesinin denetlenmesini sağlayacak işletmesel veri sunulmazsa geçerlilik tartışması eksik yürür.
- Boşta geçen süreye ilişkin talepler, ücret ve yan hak belgeleri olmadan sağlıklı hesaplanamaz.
- Tanık listesinin geç verilmesi, anlatımın dosyaya girmesini fiilen imkânsız kılabilir.
Anlaşma tutanağının kaleme alınışı
Anlaşma sağlanması hâlinde tutanakta işe başlatma iradesinin bulunup bulunmadığı, ödenecek kalemlerin hangi hakları kapsadığı ve ödeme takvimi ayrı ayrı yazılmalıdır. Kapsamı belirsiz bırakılan bir anlaşma, sonradan ileri sürülecek talepler bakımından yeni bir tartışma doğurur. Anlaşılamaması hâlinde ise tarafların temel iddialarının tutanakta özetlenmesi, dava aşamasında beyanların tutarlılığını gösteren bir dayanak sağlar.
Kısa hatırlatma
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her fesih kendi belge düzeni içinde değerlendirilmelidir. İşyeri büyüklüğü, kıdem ve fesih gerekçesi sonucu doğrudan etkilediğinden, süreç başlamadan bir avukatla dosya taraması yapılması yerinde olur.