İş kazası sonrası açılacak dosyada iki soru öne çıkar: dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunlu mudur ve olayın nasıl gerçekleştiği neyle kanıtlanacaktır. Bu iki soru birbirine bağlıdır, çünkü yanlış bir usul tercihi delil toplama için gereken zamanı da tüketir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde bu rehber, her iki başlığı birlikte ele alır.
Her İş Uyuşmazlığında Arabuluculuk Dava Şartı Değildir
7036 sayılı kanun, işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvurmayı dava şartı olarak düzenlemiştir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili rücu davaları bu kapsamın dışında tutulmuştur. Bu ayrım gözden kaçtığında iki tür hata doğar: dava şartı olmayan bir dosyada gereksiz süre kaybı ya da dava şartı bulunan bir alacak kaleminin arabuluculuk aşaması atlanarak dava edilmesi ve usulden ret. Aynı olaydan hem kıdem ve ihbar alacağı hem de kaza tazminatı doğuyorsa, kalemler ayrıştırılarak farklı usul rotaları çizilmelidir.
Olayın İlk Belgeleri Belirleyicidir
- İşveren tarafından kuruma yapılan kaza bildirimi ve tarihi
- Kolluk tutanağı, olay yeri fotoğrafları ve varsa kamera kayıtları
- İlk müdahalenin yapıldığı sağlık kuruluşunun kayıtları
- 6331 kapsamında hazırlanan risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları
- Kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri ve periyodik bakım kayıtları
- Tanık işçilerin kimlik ve iletişim bilgileri
Kusur ve Zarar Hesabının Kurulması
- İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini belge üzerinden karşılaştırın.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum kararını ve dayanağı raporu dosyaya kazandırın.
- Kurumca bağlanan gelirlerin tazminattan düşülmesine ilişkin hesabı önceden öngörün.
- Bakıcı gideri, tedavi masrafı ve gelir kaybını ayrı kalemler hâlinde belgeleyin.
- Destekten yoksun kalma iddiasında hak sahiplerinin durumunu ayrı ayrı gösterin.
Zamanla Kaybolan Deliller
İş kazası dosyalarında en değerli belgeler, olaydan sonraki ilk günlerde üretilenlerdir. Makinenin onarılması, çalışma düzeninin değiştirilmesi ya da kamera kaydının süresi dolduğunda kusur değerlendirmesi büyük ölçüde tanık beyanına kalır. Bu nedenle olayın hemen ardından delil tespiti talep edilmesi, sonradan yapılacak itirazlardan çok daha etkilidir.
Sigortalılık Boyutunun Ayrı Yürüyen Hattı
Kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığına ilişkin uyuşmazlık, 5510 sayılı kanun kapsamında ayrı bir tespit konusu olabilir ve tazminat dosyasını doğrudan etkiler. Hizmet süresinin veya ücretin eksik bildirildiği hâllerde hizmet tespiti talebi de ayrıca gündeme gelir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İş kazası dosyalarında usul tercihi ve hesaplama yöntemi sonucu önemli ölçüde etkilediğinden, süreç başında hukuki destek alınması yerinde olur.