İşe iade talebinde dosyanın kaderini iki şey belirler: takvim ve ispat. 4857 sayılı İş Kanunu iş güvencesi hükümlerini belirli koşullara bağlar, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ise dava öncesinde arabuluculuk basamağını zorunlu kılar. Bu iki katman birlikte okunmadığında, esas bakımından güçlü bir dosya süre yönünden reddedilebilir.
Fesih bildiriminin tarihi dosyanın eksenidir
Süre, feshin işçiye bildirildiği tarihten itibaren işler. Bu nedenle bildirimin nasıl yapıldığı, elden mi tebliğ edildiği, tutanakla mı kayda geçtiği ya da tebligat yoluyla mı gönderildiği ilk günden belgelenmelidir. Sözlü fesihlerde tarih ihtilaflı hâle gelir; bu durumda çıkış bildirgesi, son çalışma günü kayıtları ve ödeme tarihleri destekleyici veri olur.
Arabuluculuk aşaması takvimi ikiye böler
- Arabulucuya başvuru kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır; bu basamak atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Anlaşmama hâlinde dava açma süresi son tutanağın düzenlendiği tarihe bağlanır.
- Son tutanakta tarafların ve talebin doğru gösterilmesi önemlidir; işveren şirket unvanının hatalı yazılması sonraki aşamada tartışma çıkarır.
- Alt işveren ilişkisi varsa her iki işverenin de sürece dâhil edilmesi gerekir.
Geçerli sebebi ispat yükü işverendedir
Kanun, feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükünü işverene bırakır. İşçi tarafında ise feshin başka bir sebebe dayandığı iddiası varsa bu iddianın ispatı gündeme gelir. Bu dengeyi bilerek dosya kurmak gerekir: performans gerekçesine dayanan bir fesihte hedeflerin işçiye önceden bildirildiğine dair kayıtlar, ekonomik gerekçeye dayanan fesihte ise işletmesel kararın uygulanma biçimi belirleyici olur.
İspat gücünü artıran kayıtlar
- Bordro, puantaj ve fazla çalışma kayıtlarının aynı dönem için karşılaştırılması
- Kurumsal yazışmaların bağlamıyla birlikte, tarih sırasına konularak sunulması
- Fesihten önce ve sonra aynı işi yapan yeni personel alınıp alınmadığının araştırılması
- Tanıkların hangi olguya ilişkin dinleneceğinin baştan belirlenmesi
Süre kaçırıldığında iş güvencesi kapsamındaki talep düşse de kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacakları kendi zamanaşımı süreleri içinde ayrıca istenebilir. Bu ayrım, dosyayı tümüyle kaybedilmiş saymamak için önemlidir.
Burada anlatılanlar genel niteliklidir; işyerindeki çalışan sayısı, kıdem ve fesih gerekçesi sonucu değiştirir. Kendi durumunuz için belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız gerekir.