İşçilik alacağı uyuşmazlıklarının büyük kısmı hukuki tartışmadan değil, ispat eksikliğinden ve geç kalınmış başvurulardan kaybedilir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin kesiştiği bu alanda, fesihten sonraki ilk haftalarda kurulan dosya düzeni sonucu belirler.
Arabuluculuk: Takvimin İlk Halkası
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir ve geçen süre içinde bazı kalemler zamanaşımına yaklaşır. İşe iade talebi varsa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde başvuru yapılması gerekir; bu süre, diğer alacak kalemlerinin süresinden bağımsız işler.
Her Alacak Aynı Süreye Tabi Değil
- Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti için öngörülen zamanaşımı süresi, fesih tarihinden itibaren hesaplanır.
- Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi periyodik ödemelerde süre her dönem için ayrı işleyebilir.
- İş kazasından doğan tazminat taleplerinde süre, ceza zamanaşımı ve kalıcı iş göremezliğin belirlendiği tarihle birlikte değerlendirilir.
İspat Yükü Kimin Üzerinde
Ücretin ödendiğini, izinlerin kullandırıldığını ve fesih sebebinin geçerli olduğunu kural olarak işveren belgelemek durumundadır. Buna karşılık fazla çalışma yapıldığı iddiası, işçi tarafından ortaya konur. Bu ikili yapı bilindiğinde, işçinin toplaması gereken delil listesi kendiliğinden daralır ve gereksiz belge yığını yerine hedefli bir dosya kurulur.
Delil Paketinin İçeriği
- İmzalı bordrolar ve ihtirazi kayıt konulup konulmadığı bilgisi.
- Banka hesap dökümleri; ücretin bordrodan farklı ödendiği iddiası varsa bu döküm belirleyicidir.
- İşyeri giriş çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, servis listeleri.
- Kurumsal yazışmalar, görev talimatları ve mesai talebi içeren mesajlar.
- Aynı dönemde çalışmış tanıklar; tanığın çalıştığı tarih aralığı iddia edilen dönemi karşılamalıdır.
Talebi Ölçülebilir Kurmak
Hesabın işveren kayıtlarına bağlı olduğu durumlarda belirsiz alacak veya kısmi dava tercihleri farklı sonuçlar doğurur; bu tercih, faiz başlangıcı ve ıslah ihtiyacı bakımından baştan planlanmalıdır. Dilekçede her kalem için dayanak, dönem ve hesap yöntemi ayrı ayrı gösterildiğinde, bilirkişi raporuna itiraz aşaması da kolaylaşır.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; çalışma biçimi, sözleşme türü ve fesih şekli sonucu değiştirebilir. Fesih tarihinizi ve elinizdeki belgeleri paylaşarak hukuki destek almanız, süre kaybını önlemenin en kestirme yoludur.