İş sözleşmesinin feshi sonrasında açılan dosyalarda tartışma çoğu zaman "haklı mıydı" sorusundan önce, feshin usulüne uygun yapılıp yapılmadığında düğümlenir. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve iş sağlığı güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun çerçevesinde, usul hatası hem işçi hem işveren için maliyetlidir.
Arabuluculuk: Atlanamayan İlk Adım
İşe iade talebi ve işçilik alacakları bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Üstelik işe iade talebinde arabulucuya başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır. Bu süre kaçırıldığında, feshin geçersizliği iddiası ne kadar güçlü olursa olsun sonuç doğurmaz. Arabuluculuk son tutanağının içeriği de önemlidir: anlaşılamayan hususlar açıkça yazılmazsa, sonradan ileri sürülen taleplerin kapsamı tartışmalı hâle gelir.
Feshin Şekil Şartları
- Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve sebebinin açık, kesin biçimde gösterilmesi.
- Davranış veya verim kaynaklı fesihlerde, işçiden savunma alınmış olması.
- Tutanakların tarih, imza ve tanık bilgisi bakımından tutarlı olması.
- Feshin son çare olduğu ilkesinin somut olarak gösterilmesi; başka pozisyon değerlendirilmiş mi?
- Haklı nedene dayanılıyorsa, öğrenmeden itibaren işleyen hak düşürücü sürenin gözetilmesi.
Kıdem ve İhbar Hesabında Belirleyici Veriler
Hesaplamanın tabanı, çıplak ücret değil giydirilmiş ücrettir. Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen sosyal yardımların hesaba katılıp katılmadığı, sonucu belirgin biçimde değiştirir. Bu nedenle şu kayıtlar baştan toplanmalıdır:
- SGK hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri.
- Banka hesabına yatan ödemelerin tamamı ve bordrolarla karşılaştırması.
- İhtirazi kayıt konulmadan imzalanmış bordroların tespiti.
- Fazla çalışma, hafta tatili ve resmî tatil çalışmasına ilişkin giriş-çıkış kayıtları.
- Kıdem tazminatına uygulanan yasal tavan sınırının dikkate alınması.
İşe İade ile Alacak Davasının Sırası
İşe iade talebi ile kıdem-ihbar alacakları farklı sonuçlar doğurur ve bir arada yürütülmesi hesaba dayalı bir tercih gerektirir. İşe iade kararı sonrasında işçinin süresi içinde işverene başvurması gerekir; bu başvuru yapılmazsa, kazanılmış görünen dava fiilen sonuçsuz kalır. İşe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti bu başvuruya bağlı olarak gündeme gelir.
İş Kazası ve Sağlık Boyutu
Fesih bir iş kazası veya meslek hastalığı sürecinin ardından gerçekleşmişse, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği ayrıca değerlendirilir. Bu durumda maddi ve manevi tazminat talepleri farklı bir usul hattında yürür ve kurum kayıtlarının dosyaya getirtilmesi gerekir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgi niteliğindedir; iş yerinin büyüklüğü, sözleşmenin türü ve fesih gerekçesi tabloyu değiştirebilir. Fesih bildirimini aldığınız gün süreleri hesaplatmanız ve bir hukukçuyla görüşmeniz, geri dönüşü olmayan kayıpları önler.