Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukukunun diğer alanlarından farklı bir ön prosedüre tabidir. 7036 sayılı Kanun'un getirdiği düzen içinde arabuluculuk ile Kuruma başvuru zorunluluğu birbirinin yerine geçmez; hangi uyuşmazlıkta hangi ön adımın gerektiği baştan doğru belirlenmezse dava, esasa girilmeden usulden reddedilir.
İki farklı ön şart, iki farklı dosya
İşçi ile işveren arasındaki bireysel iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumu'na karşı açılacak davalarda aranan ön şart, Kuruma yapılmış bir başvuru ve bu başvurunun reddedilmesi ya da süresinde yanıtlanmamasıdır. Hizmet tespiti gibi hem işvereni hem Kurumu ilgilendiren davalarda ise taraf yapısına göre iki mekanizma da gündeme gelebilir. Bu ayrım karıştırıldığında, arabuluculuk son tutanağıyla açılan dava Kuruma başvuru yapılmadığı için reddedilir.
Bir aylık sürenin işlediği hâller
İş sözleşmesinin feshine bağlı olarak işe iade talebinde bulunulacaksa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücüdür; anlaşmazlıkla sonuçlanan tutanaktan sonra dava açmak için tanınan süre ise ayrıca işler ve daha kısadır. Uygulamada iki süre birbirine karıştırıldığı için, arabuluculuk aşamasını zamanında tamamlayan dosyalar dava aşamasında süre yönünden kaybedilebilmektedir.
Kuruma başvuru dosyasının içeriği
- Sigortalılık başlangıcına ilişkin işe giriş bildirgesi ve hizmet dökümü
- Prim gün sayısı ve kazanç bildirimlerindeki eksikliği gösteren belgeler
- İşyeri sicil kaydı ve varsa denetim raporları
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiasında kaza tutanağı ile sağlık kayıtları
- Talebin açık ve tek başlık altında yazıldığı dilekçe
Adım sırası
- Uyuşmazlığın muhatabı belirlenir: işveren mi, Kurum mu, her ikisi mi.
- Muhataba göre arabuluculuk veya Kuruma başvuru yolu seçilir.
- Başvurunun yapıldığı tarih ve teslim kaydı dosyaya işlenir.
- Yanıt süresi dolduğunda dava hazırlığı otomatik olarak başlatılır.
- Hizmet tespitine bağlı talepler için ayrı bir delil listesi kurulur.
Hizmet tespitinde ispatın ağırlığı
Sigortasız çalışıldığı iddiası, işyerinin kayıtlarıyla desteklenmediğinde tanık beyanına dayanır. Bu tür dosyalarda çalışmanın sürekliliğini gösteren yan belgeler belirleyici olur: bordro, ücret ödemesi yapılan banka hareketleri, işyeri giriş kayıtları, servis listeleri ve resmi kurum yazışmaları. Tanık olarak aynı dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışanların gösterilmesi, beyanın ağırlığını artırır. 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin denetim kayıtları da dosyaya kazandırılmaya değer belgelerdir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Fesih türü, sigortalılık statüsü ve uyuşmazlığın muhatabı izlenecek yolu değiştirdiğinden, fesih bildirimini aldığınız veya Kurum işlemini öğrendiğiniz tarihten itibaren gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.