Aynı işçinin dosyasında iş kazasından doğan tazminat ile fazla mesai alacağı yan yana bulunabilir; fakat bu iki talep usul bakımından aynı yoldan yürümez. 7036 sayılı Kanun'un getirdiği ayrımı gözden kaçıran dosyalar, esasa girilmeden usulden geri döner ya da süre içinde açılamaz.
İki Talep, İki Farklı Usul
İşçilik alacaklarında ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvuru dava şartıdır; bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından dava şartı olarak arabuluculuk aranmaz. Pratik sonuç şudur: fazla mesai ve diğer ücret kalemleri için arabuluculuk süreci yürütülürken, kaza tazminatı için doğrudan dava yolu açıktır. İki talep tek dosyada birleştirilecekse, arabuluculuk kapsamındaki kalemlerin son tutanağının hazır olması gerekir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır
- İşyeri giriş-çıkış kayıtları, kartlı geçiş verileri ve puantaj cetvelleri birincil delildir.
- Kurumsal iletişim kayıtları, vardiya çizelgeleri ve görev yazışmaları çalışma düzenini gösterir.
- Tanık beyanı önemlidir; ancak aynı işverene karşı davası olan tanıkların beyanı uygulamada daha dikkatli değerlendirilir.
- İmzalı ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku bulunuyorsa, aksinin ancak yazılı delille ortaya konabileceği kabul edilir; bordroya ihtirazi kayıt konulmuş olması bu noktada belirleyicidir.
- Uzun süreli ve yoğun mesai iddialarında hesaplanan tutar üzerinden takdiri indirim yapılabildiği baştan öngörülmelidir.
İş Kazası Dosyasında Toplanacak Kayıtlar
- SGK'ya yapılan kaza bildirimi ve kurum müfettiş raporu istenir.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları celbedilir.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum işlemi incelenir; bu orana itiraz için ayrı bir usul işler.
- Kusur ve hesap raporları ayrı ayrı ele alınır; kusur oranı ile hesap indirimi karıştırılmamalıdır.
- 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan gelirin tazminattan hangi ölçüde düşüleceği baştan hesaba katılır.
Süre Riskinin Yoğunlaştığı Noktalar
İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen süre kısadır ve hak düşürücü niteliktedir; bu süre kaçırıldığında talep esasa girilmeden reddedilir. Ücret niteliğindeki alacaklar için ise kanunda öngörülen zamanaşımı süresi işler ve arabuluculuk başvurusunun bu süreye etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. 4857 sayılı Kanun kapsamındaki haklı fesih hakkının da öğrenmeden itibaren dar bir süre içinde kullanılması gerekir; işçi beklerken bu hak eriyebilir.
İş uyuşmazlıklarında talebin adı ile izlenecek usul birbirine bağlıdır. Fesih veya kaza tarihini not edip, hangi kalemin hangi yoldan yürüyeceğini en baştan planlamak, dosyanın esasını tartışabilmenin ön koşuludur.