İş uyuşmazlıklarında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk duruşmadan önce belirlenir. 7036 sayılı Kanun, işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemlerinde arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı saymıştır. Bu aşama usulüne uygun tamamlanmazsa dava esasa girilmeden reddedilir ve bu sırada zamanaşımı işlemeye devam eder.
Kapsam Dışında Kalan Talepler
Zorunlu arabuluculuk her iş uyuşmazlığını kapsamaz. Kanun, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı arabuluculuğun dışında bırakmıştır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti ve ücret alacağı gibi talepler ise kapsam içindedir. Aynı dilekçede hem kapsam içi hem kapsam dışı talep varsa, ayrıştırma baştan yapılmalıdır.
Süre Zinciri: Fesihten Davaya
- İşe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
- Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır.
- Dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağının aslı veya örneği eklenmezse, mahkemenin vereceği bir haftalık kesin süre içinde eksiklik giderilmelidir; aksi halde dava usulden reddedilir.
- Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti gibi kalemlerde beş yıllık zamanaşımı süresi işler; arabuluculuk süreci bu bakımdan ayrıca değerlendirilir.
Yetki İtirazı Arabuluculuk Aşamasında da Gündeme Gelir
İş mahkemelerinde yetki, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesine aittir. İşçi aleyhine bu kuralı değiştiren yetki sözleşmeleri geçerli sayılmaz. Arabuluculuk başvurusunun da yetkili arabuluculuk bürosuna yapılması gerekir; karşı taraf yetkiye itiraz ederse süreç sulh hakimi tarafından incelenir ve yetkisiz büroda tamamlanan süreç dava şartını karşılamayabilir.
Görüşmeye Hazırlıksız Gitmeyin
- Hizmet süresi, SGK hizmet dökümü ve işe giriş çıkış bildirgeleriyle doğrulanır.
- Giydirilmiş brüt ücret, yan haklar ve düzenli ödemeler kalem kalem hesaplanır.
- Fazla çalışma iddiası için puantaj, giriş çıkış kaydı ve tanık listesi hazırlanır.
- Feshin gerekçesi ile savunma alınıp alınmadığı belgelenir.
- Anlaşma metnine hangi alacakların dahil olduğu tek tek yazılır; genel ibra ifadeleri sonradan hak kaybı doğurabilir.
Anlaşma ile Anlaşmama Arasındaki Fark
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi icra edilebilirlik bakımından güçlü sonuçlar doğurur; kapsamı içine alınan alacaklar için yeniden dava açmak kural olarak mümkün olmaz. Bu nedenle görüşmeye hesap yapılmadan gidilmesi, dava aşamasındaki tüm imkanı bir oturumda tüketebilir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; iş ilişkisinin süresi, fesih türü ve işyeri uygulamaları sonucu değiştirebilir. Fesih bildirimini yeni aldıysanız süreler çok kısa işlediğinden, başvuru öncesinde hukuki değerlendirme almanız kritik önem taşır.