Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukukunun en çok usul barındıran alanıdır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda pek çok dosya, esasta haklı olmasına rağmen ön aşamaların atlanması ya da sürenin kaçırılması nedeniyle kapanır. Bu rehber, kuruma karşı yürütülen uyuşmazlıklarda hangi kapıya, ne zaman gidileceğine odaklanır.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Zorunlu Değildir
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalar bakımından tablo farklıdır; burada belirleyici olan kuruma yapılan idari başvuru ve bu başvurunun sonucudur. Bu iki mekanizmayı birbirine karıştırmak, dosyanın usulden reddine yol açan en yaygın hatadır. Hizmet tespiti, prim gün sayısının düzeltilmesi ya da sigortalılık başlangıcının belirlenmesi taleplerinde önce kurum kaydının ne söylediği belgeyle ortaya konmalıdır.
Bir Aylık Sürenin Nerede Karşınıza Çıktığı
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre, işe iade talebi bakımından belirleyicidir ve bu süre içinde arabulucuya başvurulmadığında dava hakkı kullanılamaz hale gelir. Aynı biçimde kurum işlemlerine karşı öngörülen başvuru ve dava süreleri de kendi takvimlerini işletir. Bir ay ifadesinin geçtiği her yerde sürenin başlangıç anını belirleyen belgenin tebliğ tarihi olduğu unutulmamalıdır; sözlü bildirim ya da işyerinde duyuru, tebliğ yerine geçmez.
Hizmet Tespiti Dosyasında Delil Kurgusu
- İşyeri sicil kayıtları ve kuruma verilen aylık bildirgeler
- Aynı dönemde çalışan ve kayden bildirilmiş tanıkların beyanı
- Banka üzerinden yapılan ücret ödemelerinin dökümü
- İşyeri giriş kartı, servis listesi ve vardiya çizelgeleri
- İş kazası veya meslek hastalığı varsa düzenlenen tutanak ve raporlar
Hizmet tespiti davalarında kayden bildirilmemiş kişilerin tanıklığı tek başına yeterli görülmeyebilir; bu nedenle tanık listesi hazırlanırken kişilerin o dönem sigortalı olarak bildirilip bildirilmediği önceden kontrol edilmelidir.
Görev ve Yetki Tespiti
- Uyuşmazlığın tarafı kurum mu, işveren mi, yoksa her ikisi mi belirlenir.
- İş mahkemesinin görev alanına giren talepler ile idari yargıya ait olanlar ayrıştırılır.
- Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ile işin görüldüğü yer birlikte değerlendirilir.
- Birden fazla işveren varsa dava dilekçesinde tümü gösterilir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Boyutunu Atlamayın
6331 kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği, hem iş kazası dosyalarında kusur dağılımını hem de kurumun rücu talebini doğrudan etkiler. Eğitim kayıtları, risk değerlendirme raporu ve kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri bu nedenle ilk aşamada istenmelidir. Bu belgeler zamanla kaybolduğu için, talebin dava açılır açılmaz yazılı olarak yapılması önem taşır.
Buradaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; her dosyada bildirim tarihleri, kurum yazışmaları ve işyeri kayıtları farklı bir tablo oluşturur. Süreye bağlı bir talebiniz varsa gecikmeden bir avukatla değerlendirme yapmanız uygun olur.