İşçilik alacağı talepleri çoğu zaman alacağın gerçekten doğup doğmadığı tartışılmadan önce iki noktada zayıflar: dosyanın yanlış mahkemede açılması ve bazı kalemlerin süre bakımından geçmiş olması. Bu rehber, 4857 ve 7036 çerçevesinde görev-yetki analizini ispat planıyla birlikte kurmayı konu alır.
Görev: İş Mahkemesinin Sınırı Nerede Biter?
İş sözleşmesinden veya 4857 sayılı Kanundan kaynaklanan işçi-işveren uyuşmazlıkları ile 5510 kapsamındaki sosyal güvenlik uyuşmazlıkları iş mahkemesinin görev alanındadır. Tartışma çoğunlukla sınır durumlarda çıkar: şirket ortağı ya da yönetim kurulu üyesi sıfatı bulunan kişinin talebi, taşeron-asıl işveren ilişkisinde muhatabın kim olduğu, ya da vekâlet ilişkisi mi hizmet ilişkisi mi bulunduğu. İlişkinin niteliği hizmet sözleşmesi olarak kabul edilmezse dosya asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesine gidebilir. Görevsizlik kararı davayı bitirmez ama takvimi geriye atar; bu nedenle bağımlılık unsuru, talimat alma ve ücret karşılığı çalışma dilekçenin ilk sayfasında somut olgularla ortaya konmalıdır.
Yetki: Seçimlik Yer ve Sözleşmedeki Yetki Şartı
Dava, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesinde veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Birden fazla davalı varsa bunlardan birinin yerleşim yeri de yetkilidir. İş uyuşmazlıklarında bu yetki kuralları kesin niteliktedir; iş sözleşmesine konulan ve işçiyi başka bir ilin mahkemesine mecbur bırakan yetki şartına dayanılamaz. Karşı taraf yetki itirazını ancak cevap dilekçesi süresinde ve ilk itiraz olarak ileri sürebilir.
Takvimi Bozan İki Farklı Süre Türü
Uygulamada en sık karıştırılan konu, zamanaşımı ile hak düşürücü sürenin aynı şey sanılmasıdır. Ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram alacakları ile kıdem ve ihbar tazminatı zamanaşımına tabidir ve karşı taraf ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate almaz. Buna karşılık feshin geçersizliği iddiası çok daha kısa ve katı bir takvime bağlıdır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmadığında bu yol tümüyle kapanır. Alacak davalarında ise arabuluculuk dava şartıdır; son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir.
Hangi Kalemi Kim İspat Eder?
- Ücretin miktarı: Bordro, banka kayıtları ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirilir.
- Ödeme iddiası: Ödediğini savunan işveren belgelemekle yükümlüdür.
- Fazla çalışma: İşçi ispat eder; ancak imzalı ve ihtirazi kayıtsız bordro varsa aynı ağırlıkta yazılı delil gerekir.
- Çalışma süresi: Sigorta hizmet dökümü, giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanı birlikte kurgulanır.
- İş sağlığı yükümlülükleri: 6331 kapsamındaki eğitim ve tutanak kayıtları işverendedir.
Dosyayı Kurma Sırası
- Fesih tarihi ve tebliğ belgesi netleştirilir, bir aylık ve zamanaşımı takvimi ayrı ayrı yazılır.
- İşveren kimliği, taşeron ilişkisi ve muhatap tespit edilir.
- Görev ve yetki değerlendirmesi yapılır, alternatif yer belirlenir.
- Arabuluculuk başvurusu yapılır; toplantıda alacak kalemleri sayısal olarak tutanağa geçirilir.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, ispat gücüne göre seçilir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Aynı fesih iki farklı işyerinde farklı sonuç doğurabileceğinden, kendi belgelerinizle birlikte bir hukukçuyla çalışmanız yerinde olur.