İş güvencesi hükümlerinden yararlanan bir işçi için işe iade süreci, feshin ardından açılan çok dar bir kapıdır. Bu kapı kapandığında, feshin geçersizliğine dayalı talepler de birlikte kapanır. Aşağıda, fesih bildiriminden itibaren işletilmesi gereken takvim ve öncesinde doğrulanması gereken koşullar ele alınmıştır.
Bir aylık sürenin başlangıcı
4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde işe iade talebi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde ileri sürülmelidir. Sayaç, işçinin işten fiilen ayrıldığı gün değil, fesih bildiriminin kendisine ulaştığı tarihte başlar. İhbar öneli kullandırılan hâllerde bu iki tarih ayrışır ve süre çoğu zaman burada kaçırılır. Bildirimin yazılı yapılmadığı durumlarda ise, feshin öğrenildiği anın belgelenmesi öne çıkar.
Arabuluculuk zorunluluğu ve ikinci sayaç
7036 sayılı Kanun ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuğa başvuru dava şartı hâline getirilmiştir. Bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren işleyen ikinci ve daha kısa bir süre içinde dava açılmalıdır. İki sayacı birbirine karıştırmak, dosyayı esasa girilmeden sonlandırabilir.
Başvurudan önce doğrulanması gerekenler
- İşyerinde çalışan işçi sayısı iş güvencesi eşiğini karşılıyor mu
- İşçinin kıdemi kanunda aranan süreyi dolduruyor mu
- Sözleşme belirsiz süreli mi
- İşveren vekili konumuna ilişkin istisna gündeme geliyor mu
- Fesih bildirimi yazılı mı ve sebebi açık biçimde gösterilmiş mi
Fesih gerekçesinin dosya üzerindeki izi
İşe iade davalarında ispat yükünün ağırlığı işveren tarafındadır; ancak işçi bakımından da feshin ileri sürülen sebeple bağdaşmadığını gösteren kayıtlar önemlidir. Performans gerekçesiyle yapılan fesihlerde önceki değerlendirme formları, ekonomik gerekçeli fesihlerde ise aynı dönemde yapılan yeni işe alımlar belirleyici olabilir. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki bildirimler veya 5510 sayılı Kanun çerçevesindeki eksik bildirim şikâyetleri sonrasında yapılan fesihlerde, sebep ile zamanlama arasındaki bağlantı ayrıca değerlendirilir.
Süre geçtiyse hangi talepler ayakta kalır
İşe iade süresi kaçırıldığında, feshin geçersizliğine bağlı sonuçlar talep edilemez. Buna karşılık kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret alacaklarına ilişkin talepler farklı sürelere tabidir ve ayrıca değerlendirilmelidir. Koşulları varsa kötüniyet tazminatı veya ayrımcılık iddiası da bağımsız bir başlıktır.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İşyerinin yapısı, sözleşmenin türü ve fesih bildiriminin içeriği sonucu değiştirebileceğinden, bildirim metni görülmeden kesin bir yönlendirme yapılması doğru olmaz.