Mobbing iddiaları, hukuken haklı olunan ancak ispat ve süre nedeniyle sonuç alınamayan dosyaların başında gelir. Çünkü yıldırma davranışı tek bir olayda değil, uzun bir zaman dilimine yayılan davranış örüntüsünde saklıdır; buna karşılık iş hukukundaki süreler oldukça kısadır. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemelerin çizdiği çerçevede pratik bir kontrol sırası sunar.
Süreklilik ve Sistematiklik Testi
Tek seferlik sert bir tartışma, hukuki anlamda mobbing olarak nitelendirilmeye çoğu zaman yetmez. Aranan unsurlar; davranışın belirli bir kişiye yönelmesi, belirli bir süreye yayılması, tekrarlanması ve çalışanı işten uzaklaştırmaya yönelik bir amaç ya da sonuç taşımasıdır. Bu nedenle iddia, tarih sırasına konulmuş bir olay çizelgesiyle anlatılmalıdır: her satırda tarih, olayın içeriği, tanık ve varsa yazılı iz bulunmalıdır. Dağınık şikayet cümleleri yerine kronolojik tablo, hem işverenin savunmasını hem de yargılamayı somut zemine çeker.
Fesih Türüne Göre İşleyen Süreler
Mobbing dosyalarında süre hesabı, çalışanın hangi yolu seçtiğine göre değişir:
- Çalışan haklı nedenle kendisi fesih yapacaksa, bu yetki olayın öğrenilmesinden itibaren çok kısa bir süre içinde kullanılmalıdır; beklemek fesih hakkını zayıflatır.
- İş sözleşmesi işveren tarafından feshedilmişse ve iş güvencesi kapsamı varsa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir.
- Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde dava açılmalıdır.
- Tazminat kalemleri ile işe iade talebinin süreleri aynı değildir; hepsi tek takvimde gösterilmelidir.
Delil Toplarken Sınırı Aşmamak
Delil elde etme yöntemi, delilin kendisi kadar önemlidir. Çalışanın kendi konuşmasının tarafı olduğu bir görüşmeye ilişkin kaydı ile üçüncü kişilerin habersiz izlenmesi arasındaki fark, hukuka uygunluk değerlendirmesinde belirleyici olur. Aynı şekilde işverene ait sistemlerden alınan belgelerin kişisel veri ve ticari sır boyutu gözetilmelidir. Güvenli delil kaynakları genellikle şunlardır: kurumsal e-posta yazışmaları, görev ve yer değişikliği yazıları, performans değerlendirme belgeleri, izin ve rapor kayıtları, iş sağlığı biriminin tuttuğu notlar ve sağlık kuruluşundan alınan raporlar.
İdari Başvuru Yolunu Paralel Kullanmak
Yargısal yolun yanında çalışma hayatına ilişkin idari başvurular, dosyaya bağımsız kaynaklı belge kazandırır. Denetim talebi üzerine düzenlenen tutanaklar ile iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamındaki kayıtlar, iddianın yalnızca beyandan ibaret olmadığını gösterir. Ancak bu başvuruların, iş mahkemesindeki süreleri kendiliğinden uzatmadığı unutulmamalıdır.
Kapanış
Buradaki anlatım genel çerçeveyi verir; işyerinin yapısı, sözleşme türü ve fesih şekli süre hesabını değiştirir. Bir aylık pencerenin daralmasını beklemeden dosyanızı bir hukukçuya değerlendirtmeniz yerinde olur.