İş sözleşmesi sona eren çalışanın alacaklarını talep edebilmesi için, kural olarak önce arabuluculuğa başvurması gerekir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde işleyen bu süreçte hak kaybı çoğunlukla davanın kaybedilmesinden değil, arabuluculuk aşamasının yanlış kurgulanmasından ve son tutanak sonrası sürelerin kaçırılmasından doğar. Aşağıdaki liste, başvurudan davaya geçişi tek bir takvim üzerinde toplar.
Arabuluculuğa Gitmeden Önce Netleşmesi Gerekenler
- İşveren kim? Alt işveren ilişkisi varsa hem alt hem asıl işveren başvuruda gösterilmelidir.
- Fesih kim tarafından, hangi gerekçeyle yapıldı? Fesih bildirimi yazılı mı?
- Ücretin gerçek tutarı ile bordroya yansıyan tutar aynı mı?
- Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram alacakları hangi döneme ait?
Süre Zincirinin İki Kritik Halkası
İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu iki halkadan biri kopduğunda talep esasa girilmeden reddedilir. Kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret alacakları bakımından ise zamanaşımı süresi işler; fesihten sonra geçen her yıl talep edilebilir dönemi daraltır.
Görüşme Öncesi Hazırlanacak Belge Seti
- Hizmet dökümü ve sigortalı işe giriş bildirgesi.
- Ücret bordroları ile banka hesabına yatan tutarların karşılaştırma tablosu.
- Çalışma saatlerini gösteren kayıtlar: giriş çıkış sistemi, vardiya çizelgesi, işyeri yazışmaları.
- Fesih bildirimi, savunma istem yazısı ve varsa tutanaklar.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa iş sağlığı ve güvenliği kayıtları ile bildirim belgeleri.
Anlaşma Tutanağını İmzalamadan Önce
Arabuluculuk anlaşması icra edilebilirlik bakımından güçlü bir belgedir; bu nedenle kapsamı dikkatle yazılmalıdır. Tüm işçilik alacaklarını kapsayan geniş bir ibare imzalandığında, tutanakta hiç konuşulmamış kalemler de kapanmış sayılabilir. Hangi alacak kalemlerinin anlaşmaya dâhil olduğu tek tek sayılmalı, dâhil olmayanlar için hakların saklı tutulduğu açıkça yazılmalıdır. Ödeme takside bağlanıyorsa, ödenmeme hâlinde ne olacağı da tutanakta yer almalıdır.
Sosyal Güvenlik Boyutunu Ayrı Takip Etmek
Sigortasız geçen veya eksik bildirilen dönemler için hizmet tespiti talebi, işçilik alacaklarından bağımsız bir yol olarak işler ve kendi süre rejimine tabidir. Bu talebin arabuluculuk dosyasıyla birlikte düşünülmemesi, kıdem hesabının eksik kurulmasına yol açar. Aynı şekilde iş kazası dosyalarında ceza soruşturması, tazminat davası ve kurum işlemleri paralel yürüyen üç ayrı hattır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Fesih türü ve çalışma düzeni sonuçları değiştirebileceğinden, arabuluculuk başvurusundan önce dosyanızı bir hukukçuyla değerlendirmeniz uygun olur.