İş uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuk yaygınlaştıkça, her talebin arabulucuya götürülmesi gerektiği yönünde bir algı oluştu. Oysa 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı olarak arabuluculuk kapsamı dışında bırakmıştır. 4857, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlarla birlikte okunduğunda, dosyanın hangi hattan ilerleyeceği baştan belirlenmelidir.
Kapsam Dışı Olan ile Kapsam İçinde Kalan
İş kazasından doğan tazminat talebi doğrudan dava yoluyla ileri sürülebilirken, aynı işçinin kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma veya ücret alacağı gibi talepleri dava şartı olarak arabuluculuğa tabidir. Aynı olaydan doğan taleplerin bir kısmının kapsam içinde kalması, iki ayrı usul takvimi yürütmeyi gerektirir.
- İş kazası kaynaklı maddi ve manevi tazminat: dava şartı arabuluculuk aranmaz.
- Ücret ve tazminat alacakları: arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
- İşe iade talebi: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
Bir Aylık Sürenin Sessiz Riski
İşe iade bakımından öngörülen bir aylık süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında feshin geçersizliği tartışılamaz hâle gelir. İş kazası sonrası tedavi süreciyle uğraşan işçilerde bu süre çoğu kez gözden kaçar. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, raporlu geçen günlerden bağımsız olarak kaydedilmelidir.
Dosyanın Omurgası: Kurum ve Müfettiş Kayıtları
İş kazası dosyalarında kusur dağılımı büyük ölçüde resmî kayıtlar üzerinden tartışılır. Bu nedenle kazanın SGK'ya bildirilip bildirilmediği, iş müfettişi raporunun bulunup bulunmadığı ve 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi ile eğitim kayıtlarının varlığı erken aşamada araştırılmalıdır.
- Kaza bildirim belgeleri ve olay tutanağı temin edilir.
- Sağlık kurulu raporu ile sürekli iş göremezlik oranı belgelenir.
- İşyerindeki eğitim, ekipman ve denetim kayıtları istenir.
- Tanık listesi olay anındaki vardiya kaydına göre oluşturulur.
Kontrol Listesi
- Talepler kapsam içi ve kapsam dışı olarak ayrıldı mı?
- Arabuluculuk gereken kalemler için başvuru yapıldı mı?
- Fesih varsa bir aylık süre takvime işlendi mi?
- Kurum kayıtları eksiksiz toplandı mı?
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; işçinin durumu, fesih biçimi ve kaza koşulları sonucu doğrudan etkiler. Talep listesini oluşturmadan önce hangi kalemin hangi usule tabi olduğunu bir hukukçuyla teyit etmeniz, dava şartı eksikliğinden doğan kayıpları önler.