İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: davanın doğru mahkemede açılması, kusur oranının nasıl ortaya konduğu ve zamanaşımı takviminin doğru hesaplanması. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde iş kazasından doğan tazminat talebini bu üç eksende ele alır.
Arabuluculuk Şartı Burada İşliyor mu?
İşçilik alacaklarında dava şartı olan arabuluculuk, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu talepleri bakımından aranmaz. Bu ayrım pratikte iki yönlü sonuç doğurur: bir yandan dosya doğrudan mahkemeye taşınabilir, diğer yandan aynı işçinin hem kaza tazminatı hem kıdem ve fazla çalışma alacağı varsa, ikinci grup için ayrıca arabuluculuk süreci işletilmelidir. Tek dilekçede toplanan taleplerin bir kısmı bu nedenle usulden reddedilebilir.
Görev ve Yetki: İş Mahkemesi ve Muhatap Sorunu
İş kazasından doğan tazminat davaları iş mahkemesinde görülür. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer seçeneklidir; kaza şantiyede gerçekleşmişse şantiyenin bulunduğu yer öne çıkar. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi varsa sorumluluk birlikte doğabileceğinden, muhatabın baştan doğru belirlenmesi gerekir. Kazaya üçüncü bir kişinin veya makine üreticisinin de katkısı varsa, bu kişilere yöneltilecek talep farklı bir hukuki temele ve farklı bir mahkemeye ait olabilir.
Kusur ve Zararın İspatı
- İşverenin yükümlülükleri: 6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri işverendedir; bunların dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir.
- Olay tespiti: Kaza bildirimi, iş müfettişi raporu ve varsa ceza soruşturması dosyası kusur dağılımının temelini oluşturur.
- Beden gücü kaybı: Sağlık kurulu raporu ve maluliyet oranı, maddi zarar hesabının çekirdeğidir.
- Gelir kaybı: Ücret belgeleri, sigorta kayıtları ve çalışma süresi hesaba esas alınır.
- Kurum ödemeleri: 5510 kapsamında bağlanan gelirler, hesaplanan zarardan düşülerek denkleştirilir.
Zamanaşımı: Kaza Tarihi mi, Rapor Tarihi mi?
Tazminat talebinde zamanaşımının başlangıcı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği andır. İş kazalarında beden gücü kaybının kesin olarak belirlendiği rapor tarihi bu bakımdan belirleyici olabilir; kaza anında ortaya çıkmayan bir maluliyet sonradan tespit edilebilir. Ayrıca kaza aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı süresi tazminat talebi bakımından da uygulanabilir. Bu ihtimal dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir; aksi hâlde karşı tarafın zamanaşımı def'i sonuç doğurabilir.
Dosya Hazırlığında Sıra
- Kaza bildirimi, tutanak ve müfettiş raporu temin edilir.
- Ceza soruşturması varsa dosya numarası alınır ve bekletici mesele değerlendirmesi yapılır.
- Maluliyet raporu tamamlanır, tarih kayda geçirilir.
- Asıl işveren, alt işveren ve varsa üçüncü sorumlular belirlenir.
- Kurum ödemeleri çıkarılarak talep miktarı hesaplanır ve zamanaşımı takvimi yazılır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Her kaza kendi teknik koşulları içinde değerlendirileceğinden, talep oluşturmadan önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz gerekir.