Sistematik baskı iddiasıyla iş sözleşmesini fesheden çalışanın önünde iki ayrı sorun bulunur: iddiayı ispatlamak ve talebi doğru mercie süresinde ulaştırmak. Uygulamada dosyaların önemli bölümü esasa girilmeden, dava şartı veya süre nedeniyle kaybedilir. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler ekseninde mobbing kaynaklı taleplerde merci ve takvim planını ele alır.
Talep Nerede Görülür
İş ilişkisinden doğan alacak ve tazminat talepleri, 7036 sayılı Kanunla kurulan iş mahkemelerinin görev alanındadır. Aynı olay nedeniyle manevi tazminat isteniyorsa, bu talebin iş ilişkisiyle bağlantısı gösterildiğinde ayrı bir yargı koluna gitmesi gerekmez. İşyerinde yaşanan olay bir suç oluşturuyorsa ceza soruşturması bağımsız yürür ve iş davasının süresini beklemez.
Yetki: İşyerinin Bulunduğu Yer Seçeneği
Davalı işverenin merkezi ile işin görüldüğü yer çoğu zaman farklıdır. İş yargılamasında çalışanın işin görüldüğü yer mahkemesine başvurabilmesi önemli bir kolaylıktır; zincir mağaza veya şantiye yapılarında bu seçenek dosyanın takibini pratik biçimde kolaylaştırır. Birden fazla davalı varsa yetki değerlendirmesi hepsi bakımından ayrıca yapılmalıdır.
Arabuluculuk: Dava Şartı ve Takvim
İşçilik alacakları bakımından arabuluculuğa başvurmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Burada kritik nokta, arabuluculuk sürecinin süre hesabı üzerindeki etkisidir. Son tutanağın düzenlenmesinden sonra dava için tanınan zaman dilimi dardır ve bu aralık kaçırıldığında, alacak henüz zamanaşımına uğramamış olsa bile fesih temelli bazı talepler bakımından geri dönüşü olmayan sonuç doğar.
Farklı Talep, Farklı Saat
- Feshin geçersizliğine dayalı talepler, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen çok kısa bir süreye bağlıdır.
- Kıdem ve ihbar tazminatı gibi kalemlerin zamanaşımı daha uzundur ancak fesih tarihinden itibaren işler.
- Fazla çalışma ve ücret alacaklarında süre, alacağın doğduğu döneme göre kalem kalem hesaplanır.
- İş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa 6331 ve 5510 kapsamındaki bildirim yükümlülükleri ayrıca izlenir.
Bu farklılık nedeniyle tek bir son tarih üzerinden kurulan plan yanıltıcıdır; her talep kalemi için ayrı bir kontrol tarihi belirlenmelidir.
Delil ile Takvimi Birlikte Kurmak
Mobbing iddiasının ispatı süreklilik ve sistematiklik göstergelerine dayanır. Tarihli e-postalar, görev değişikliği yazıları, vardiya çizelgeleri, sağlık kuruluşu kayıtları ve tanık listesi kronolojik bir tabloda toplandığında, hem anlatım güçlenir hem de fesih tarihinin haklılığı somutlaşır. Delil toplamayı beklerken başvuru süresini geçirmek, en sık karşılaşılan ve en telafisiz hatadır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; her iş ilişkisinin fesih şekli ve belge düzeni sonucu değiştirir. Fesih gerçekleşmişse süre işlemeye başlamış demektir ve gecikmeden hukuki görüş alınması yerinde olur.